Một tiếng nói lớn rời văn đàn
Ryu Murakami là nhà văn Nhật Bản nổi tiếng với văn phong lạnh, trực diện, dùng những số phận bên lề để phơi bày các nghịch lý và vùng tối của xã hội hiện đại. Ông qua đời ở tuổi 74 vào ngày 17/10; thông báo về sự ra đi được công bố chiều 23/10. Cùng Haruki Murakami và Banana Yoshimoto, ông thường được xem là một trong ba trụ cột của văn học Nhật Bản đương đại. Mất mát này không chỉ là sự vắng mặt của một tên tuổi lớn: độc giả mất đi một lăng kính không né tránh những điều khó chịu, từ sự tha hóa đến những vết nứt trong đời sống giới trẻ. Ryu không viết để làm dịu hiện thực; ông buộc người đọc nhìn vào nó. Chính sự không khoan nhượng ấy khiến cái chết của ông trở thành một dấu mốc buồn cho văn hóa văn chương Nhật và bạn đọc quốc tế.
Di sản của lối viết không khoan nhượng
Tầm vóc của Ryu Murakami được định hình từ tiểu thuyết đầu tay Màu xanh trong suốt, ra mắt năm 1976. Tác phẩm khắc họa cuộc sống trụy lạc của một nhóm người trẻ, bán hơn một triệu bản, giúp ông nhận giải Gunzo dành cho tác giả mới và giải Akutagawa; sách còn được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ. Những con số ấy cho thấy một văn chương gai góc vẫn có thể vượt khỏi biên giới Nhật Bản mà không cần làm mềm giọng điệu. Nhịp kể dồn dập, lạnh lùng của ông gợi cảm giác như một bộ phim giật gân, nhưng sức nặng nằm ở cách ông đào sâu những mâu thuẫn xã hội thay vì chỉ gây sốc. Sau tác phẩm đầu tay, ông viết hơn 30 tiểu thuyết, trong đó có Những đứa trẻ bị bỏ rơi trong tủ gửi đồ và Xuyên thấu. Di sản ấy là một lời nhắc rằng văn học có thể đối diện trực tiếp với những góc khuất thời đại.
Hitomi Kanehara và những câu hỏi của thế hệ mới
Hitomi Kanehara cho thấy thế hệ tác giả mới không cần lặp lại giọng văn của người đi trước để tiếp nối tinh thần phản biện. Năm 20 tuổi, cô cùng Risa Wataya, khi ấy 19 tuổi, nhận giải Akutagawa cho tiểu thuyết đầu tay Rắn và khuyên lưỡi; cả hai trở thành những người trẻ nhất đoạt giải thưởng văn học nổi bật này. Tác phẩm theo chân một cô gái trẻ ở Tokyo, dùng những hình ảnh cơ thể bị tổn thương và câu văn ngắn, lạnh để tạo cảm giác bất an thay vì giải thích hay phán xét. Kanehara từng đọc tác phẩm của Ryu Murakami khi còn nhỏ, và sau này chính ông viết lời bình cho bản bìa mềm của tiểu thuyết đầu tay ấy. Mối liên hệ đó không biến cô thành người kế tục theo nghĩa sao chép. Nó cho thấy một truyền thống văn chương có thể trao cảm hứng, còn mỗi thế hệ phải tự tìm ra điều cần chất vấn.
Từ nổi loạn cá nhân đến chất vấn thiết chế
Đường viết của Kanehara đã mở rộng từ những trải nghiệm cá nhân sang các cấu trúc quyền lực quanh mình. YABUNONAKA kể về cáo buộc bóc lột tình dục trong ngành xuất bản văn học Nhật Bản qua lời của tám nhân vật, bốn nam và bốn nữ; không ai nắm trọn sự thật. Cách kể nhiều tiếng nói phù hợp với một thời đại mà những lời buộc tội và phản hồi thường để lại câu hỏi chưa thể khép lại. Ban giám khảo đánh giá cao bút pháp và kết cấu của tác phẩm khi công bố giải vào tháng 9; Kanehara dự kiến nhận Giải thưởng Văn học Murasaki Shikibu tại Uji vào giữa tháng 11. Từ tháng 4/2026, cô cũng đảm nhận vai trò phỏng vấn chính trong một chương trình truyền hình về kinh doanh, kế nhiệm Ryu sau 20 năm. Sự tiếp nối đáng chú ý không nằm ở việc lấp chỗ trống của một nhà văn, mà ở việc những cây bút mới tiếp tục đặt câu hỏi khó bằng hình thức của riêng họ.
