An ninh năng lượng cần được nhìn từ nguồn cung đến khả năng chống chịu
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn cung ổn định, vận hành an toàn và duy trì các dịch vụ thiết yếu trước biến động thị trường lẫn sự cố hạ tầng. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành điện, mà là điều kiện để chuyển đổi xanh diễn ra liên tục, không đẩy rủi ro sang doanh nghiệp và người dân. Ngày 23/10, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) tổ chức hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”; tại đây, đại diện doanh nghiệp và chuyên gia bàn về nguồn LNG, an toàn vận hành, công nghệ và khả năng ứng phó. Hội thảo đặt đúng trọng tâm: một hệ thống năng lượng chỉ đáng tin cậy khi vừa có nhiên liệu, vừa bảo vệ được các phương tiện điều khiển và phân phối. Nếu một mắt xích đứt gãy, tác động có thể lan xa hơn phạm vi một nhà máy.
Thị trường LNG biến động làm lộ rõ điểm nghẽn hợp đồng
Khi sản lượng khí trong nước có xu hướng giảm, PV GAS bắt đầu nhập khẩu LNG từ năm 2023 để bổ sung nhiên liệu cho nhà máy điện, nhà máy đạm và khách hàng công nghiệp. Lựa chọn này giúp mở thêm nguồn cung, nhưng đồng thời khiến an ninh năng lượng trong nước gắn chặt hơn với thị trường LNG quốc tế. Nhu cầu LNG cho phát điện được dự báo tăng mạnh; nếu các dự án điện khí triển khai theo những kịch bản được nêu tại hội thảo, lượng cần dùng có thể lên tới hàng chục triệu tấn mỗi năm. Vì vậy, mua nhiên liệu dài hạn mà thiếu cam kết tiêu thụ điện tương ứng là rủi ro khó giải quyết bằng dự báo đơn thuần. Kế hoạch nhà máy, hợp đồng mua bán điện và phương án nhiên liệu phải được tính đồng bộ. Đa dạng hóa nguồn cung và phân tích dữ liệu có thể hỗ trợ quyết định, nhưng không thay thế được cơ chế hợp đồng rõ ràng giữa các bên.
Công nghệ số phải bảo vệ cả hệ thống lẫn dịch vụ thiết yếu
Hạ tầng năng lượng ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, giám sát và công nghệ điều khiển; vì thế, rủi ro mạng đã trở thành rủi ro vận hành, không phải mối quan tâm phụ. Đại diện Hiệp hội An ninh mạng quốc gia nhấn mạnh rằng an ninh mạng phải là phần không thể tách rời của an ninh năng lượng khi các hệ thống phụ thuộc nhiều hơn vào dữ liệu và công nghệ điều khiển. Quy mô của hạ tầng cho thấy mức độ cần thiết: PV GAS quản lý gần 1.500 km đường ống dẫn khí, phục vụ khách hàng điện, đạm và công nghiệp, với yêu cầu vận hành an toàn, ổn định, liên tục. Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, các hoạt động khác, từ thông tin liên lạc đến điều khiển và giám sát, cũng có thể bị ảnh hưởng. Công nghệ số vì vậy cần làm hai việc song song: bảo vệ hệ thống IT/OT và dữ liệu, đồng thời dùng AI, phân tích dữ liệu để tối ưu sử dụng năng lượng và quản trị phát thải.
Hội thảo chỉ có ý nghĩa khi hợp tác chuyển thành triển khai
Hội thảo tập trung vào bảo vệ hạ tầng năng lượng trọng yếu, an toàn vận hành, ứng phó sự cố và đa dạng hóa nguồn LNG trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Nhưng trao đổi chuyên môn tự thân không làm giảm rủi ro: doanh nghiệp năng lượng cần xác định hệ thống ưu tiên và nhu cầu vận hành, còn doanh nghiệp công nghệ phải đưa ra giải pháp phù hợp với hạ tầng đang có. Cơ sở nghiên cứu có thể hỗ trợ thẩm định công nghệ, phát triển nhân lực; tổ chức tài chính cần cùng xem xét tính khả thi của dự án để giải pháp không dừng ở đề xuất. Hướng đi cũng cần chuyển từ bảo vệ bị động sang chủ động quản trị rủi ro, tăng năng lực giám sát, ứng phó và khôi phục sau sự cố, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng và đơn vị chuyên môn. Bước tiếp theo phải là chọn nhu cầu ưu tiên, thử nghiệm giải pháp và đánh giá kết quả triển khai, thay vì coi hội thảo là đích đến.
Chuyển đổi xanh không thể bền vững nếu hệ thống thiếu nhiên liệu ổn định hoặc dễ gián đoạn bởi sự cố số. An ninh năng lượng đòi hỏi đồng thời kế hoạch cung ứng dài hạn, hạ tầng được bảo vệ và sự phối hợp thực chất giữa doanh nghiệp năng lượng, công nghệ, nghiên cứu và tài chính. Công nghệ số là một phần lời giải, nhưng chỉ phát huy giá trị khi gắn với nhu cầu thật, cơ chế hợp đồng phù hợp và năng lực ứng phó có thể kiểm chứng.
