Quy mô lớn, cái giá mặt bằng không thể xem nhẹ
Chỉnh trang bờ Nam kênh Đôi là chương trình cải tạo đô thị dọc khoảng 8,8 km bờ kênh, gồm xây kè, mở rộng đường, cải thiện cầu và bổ sung không gian xanh nhằm nâng chất lượng giao thông, cảnh quan và nơi ở. Đây là bước đi cần thiết, nhưng quy mô thu hồi đất khiến cách thành phố đối xử với từng hộ dân quan trọng không kém bản vẽ công trình. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cho bốn dự án tại phường Chánh Hưng và Bình Đông. Tổng vốn dự kiến gần 50.000 tỉ đồng; kế hoạch thu hồi đất liên quan 7.111 trường hợp, trong đó 5.807 hộ dự kiến phải giải tỏa toàn bộ. Những con số ấy cho thấy đây không chỉ là bài toán xây dựng mà còn là phép thử về năng lực tái định cư và bảo đảm sinh kế.
Bốn đoạn dự án nối từ cầu Rạch Ông đến cầu Mật, cầu Hiệp Ân, cầu Bà Tàng rồi đến hết bờ Nam kênh Đôi. Các hạng mục trải từ xây kè, mở rộng đường Phạm Thế Hiển lên 30 m đến mở rộng cầu và tạo gần 10 ha mảng xanh. Thành phố dự kiến xây hơn 4.000 căn hộ tái định cư ngay trong khu vực, nhằm giúp người thuộc diện giải tỏa ổn định cuộc sống và hạn chế phải chuyển đi xa. Tuy vậy, nhà tái định cư chỉ là một phần lời giải: chất lượng chỗ ở, khả năng tiếp cận việc làm và tiến độ bố trí phải tương xứng với mức xáo trộn mà người dân gánh chịu.

Bài học từ những điểm nghẽn mặt bằng
Các dự án kênh rạch ở thành phố từng bị níu lại nhiều năm bởi vướng mắc bồi thường và bàn giao đất. Vì vậy, tiến triển ở bờ Bắc kênh Đôi và rạch Xuyên Tâm đáng chú ý không chỉ ở phần công trường đã mở, mà ở cách chính quyền xử lý hồ sơ và tạo đồng thuận. Dự án bờ Bắc dài khoảng 4,7 km, ảnh hưởng 1.604 trường hợp; gần 6.000 tỉ đồng trong tổng mức đầu tư hơn 7.300 tỉ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Tại phường Chánh Hưng, giải phóng mặt bằng hoàn tất từ tháng 9-2026 sau khi địa phương phối hợp rà soát hồ sơ và chi trả bồi thường. Kết quả này củng cố một điều: tiến độ xây dựng thường bắt đầu từ việc tháo gỡ trở ngại cụ thể của từng hộ, chứ không chỉ từ mệnh lệnh hành chính.
Rạch Xuyên Tâm cũng cho thấy mặt bằng có thể được bàn giao sau thời gian dài vướng mắc khi chính quyền xuống tận cơ sở, lắng nghe kiến nghị và hướng dẫn thủ tục nhà đất. Bốn phường hoàn thành bàn giao mặt bằng vào cuối tháng 6-2026. Tại một đoạn dài 1,4 km đã thông xe, người dân có thêm tuyến kết nối từ đường Phạm Văn Đồng đến đường ven kênh Tham Lương – Bến Cát và cầu sắt An Phú Đông. Những kết quả ấy không bảo đảm mọi dự án sẽ thuận lợi, nhưng nhắc rằng giải phóng mặt bằng không thể tách khỏi lợi ích thực tế mà cộng đồng nhận được.

Linh hoạt chính sách phải đi cùng niềm tin
Cách làm có sức thuyết phục nhất là hỗ trợ đúng nhu cầu, thay vì coi mọi trường hợp như nhau. Ở các dự án trước, địa phương lập tổ công tác giúp người dân hoàn thiện giấy tờ pháp lý, rà soát từng hồ sơ và vận dụng chính sách có lợi trong khuôn khổ pháp luật. Một số nơi còn kết nối doanh nghiệp để giới thiệu việc làm cho lao động mất đất, hướng dẫn thủ tục sửa chữa nhà trên phần đất còn lại và hỗ trợ người chuyển đến căn hộ tái định cư. Luật Đất đai 2024 cũng tạo cơ sở cho mô hình vận động thu hồi đất trước thời hạn với những trường hợp đồng thuận, qua đó rút ngắn thời gian chờ và cho phép phê duyệt phương án, chi trả sớm.
Đây không nên là cách làm mang tính chiến dịch chỉ để đạt chỉ tiêu bàn giao. Niềm tin chỉ hình thành khi mức bồi thường, phương án tái định cư, thời điểm chi trả và hỗ trợ sinh kế được giải thích rõ, xử lý nhất quán. Thành phố đặt mục tiêu đến cuối năm 2030 hoàn thành di dời 50% số căn nhà trên và ven kênh rạch, tương đương khoảng 20.000 căn. Với bờ Nam kênh Đôi, bốn dự án dự kiến triển khai giai đoạn 2026–2030 và trình HĐND TP.HCM xem xét tại kỳ họp thứ tư. Mốc thời gian ấy chỉ có ý nghĩa nếu người dân được tham gia và có phương án ổn định cuộc sống trước khi công trường tiến lên.
Chỉnh trang kênh Đôi là cơ hội cải thiện một vùng đô thị rộng lớn, nhưng cũng là phép thử cho chính sách thu hồi đất TP.HCM. Gần 50.000 tỉ đồng có thể tạo ra kè, đường và mảng xanh; chỉ quy trình bồi thường công bằng, hỗ trợ sát nhu cầu và tái định cư đáng tin cậy mới tạo được sự đồng thuận để những công trình ấy thành hình. Thành phố nên đo thành công không chỉ bằng diện tích đã bàn giao, mà còn bằng khả năng người dân tiếp tục sống ổn định sau di dời.






