Tiềm năng địa chất là điểm khởi đầu, không phải đích đến
CCUS là chuỗi công nghệ thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, xử lý và vận chuyển khí này để sử dụng hoặc bơm vào cấu trúc địa chất nhằm lưu trữ lâu dài. Với Việt Nam, đây có thể là công cụ giảm phát thải cho những ngành khó thay thế nhiên liệu hóa thạch hoặc khó cắt giảm bằng các biện pháp thông thường. Theo đánh giá trong chương trình hợp tác giữa Petrovietnam và JOGMEC, ba bể trầm tích Sông Hồng, Cửu Long và Nam Côn Sơn có tiềm năng lưu trữ khoảng 71 tỷ tấn CO₂. Con số lớn tạo lý do để khảo sát nghiêm túc, nhưng không thể xem như dung lượng thương mại đã sẵn sàng. Muốn biến tài nguyên thành dự án, cần xác minh khả năng tiếp nhận, độ kín, độ an toàn và chi phí của từng cấu trúc. Bởi vậy, lợi thế địa chất chỉ có giá trị khi được chuyển thành dữ liệu đủ tin cậy cho quyết định đầu tư.
Ngành dầu khí có nền tảng để mở đường
Ngành dầu khí là nơi Việt Nam có thể bắt đầu, bởi CCUS cần nhiều năng lực gần với hoạt động dầu khí: khảo sát địa chất, vận hành công trình ngoài khơi, vận chuyển, bơm ép và giám sát. Hạ tầng hiện có, kinh nghiệm tích lũy và dữ liệu địa chất tạo lợi thế thực tế để đánh giá các mỏ suy giảm, bể trầm tích và phương án lưu trữ. Tuy nhiên, tận dụng năng lực sẵn có không đồng nghĩa với việc mặc định mọi công trình dầu khí đều phù hợp. Mỗi địa điểm vẫn cần được thẩm định riêng, còn toàn chuỗi phải có quy trình theo dõi và bảo đảm CO₂ được lưu giữ lâu dài. CCUS tại Việt Nam vì thế nên phát triển từ các cơ sở có điều kiện kỹ thuật thuận lợi, thay vì đặt mục tiêu triển khai đồng loạt khi hạ tầng và phương thức quản lý chưa hoàn chỉnh.
Chuỗi CCUS gồm thu giữ, làm sạch, nén, vận chuyển rồi sử dụng hoặc lưu trữ CO₂; điểm nghẽn ở bất kỳ khâu nào cũng có thể làm suy yếu hiệu quả của cả dự án. Điều này khiến kinh nghiệm dầu khí trở thành bàn đạp, chứ không phải lời giải thay cho việc thiết kế cơ chế và mô hình vận hành mới.
Luật hóa mở cánh cửa, nhưng đầu tư cần luật chơi rõ
Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật Dầu khí sửa đổi, lần đầu luật hóa hoạt động thu giữ và lưu trữ carbon gắn với dầu khí; các quy định liên quan dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đây là bước tiến cần thiết, nhưng một điều khoản pháp lý chưa đủ để hình thành ngành công nghiệp. Nhà đầu tư còn cần tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình cấp phép phối hợp giữa các lĩnh vực, trách nhiệm dài hạn nếu có sự cố, cùng cách đo lường và xác minh lượng carbon được lưu trữ. Khi CCUS liên quan đến nhiều công đoạn và cơ quan quản lý, quy định rời rạc sẽ khiến rủi ro pháp lý khó định lượng, làm chậm quyết định đầu tư. Muốn khơi thông nguồn lực, chính sách phải trả lời được ai cấp phép, ai chịu trách nhiệm và dự án tạo giá trị theo cách nào. Nếu thiếu những câu trả lời đó, tiềm năng địa chất sẽ còn nằm trên bản đồ.
Với Net Zero Việt Nam, CCUS có vai trò bổ trợ chứ không thay thế các biện pháp giảm phát thải khác. Nên ưu tiên lượng phát thải khó hoặc rất tốn kém để loại bỏ bằng giải pháp thay thế, đồng thời lựa chọn cơ sở có nguồn CO₂ tập trung và điều kiện kỹ thuật phù hợp. Cách tiếp cận có trọng tâm giúp nguồn lực công và tư tập trung vào những dự án có cơ hội chứng minh hiệu quả.
Lộ trình nên bắt đầu bằng khảo sát và dự án trình diễn
Bước đi hợp lý là khảo sát và đánh giá tiềm năng lưu trữ, xác định nguồn phát thải phù hợp, rồi tiến hành nghiên cứu khả thi trước khi quyết định đầu tư. Trong giai đoạn 2027–2030, kiến nghị được nêu là đánh giá dung lượng chi tiết từng mỏ và bể, hướng tới hình thành các trung tâm lưu trữ; song song, cần hoàn thành bản đồ lưu trữ quốc gia, lựa chọn ít nhất một dự án trình diễn toàn chuỗi và thiết kế cụm nhiều nguồn phát thải dùng chung hạ tầng. Đây là trình tự đáng tin cậy hơn việc khởi động nhiều dự án riêng lẻ: thí điểm có thể kiểm chứng công nghệ, an toàn, yêu cầu cấp phép và cách phối hợp giữa các bên trước khi mở rộng.
CCUS có thể giúp giảm phát thải ở xi măng, thép, hóa chất, năng lượng và dầu khí, nhưng chỉ khả thi khi có đủ nguồn phát thải, phương án vận chuyển, nơi lưu trữ đã thẩm định và cơ chế phân bổ trách nhiệm rõ ràng. Kết luận vì thế không nằm ở con số 71 tỷ tấn, mà ở năng lực biến một phần tiềm năng ấy thành các dự án an toàn, có thể kiểm chứng và có lý do kinh tế để tiếp tục. Việt Nam đã có nền tảng để bắt đầu; việc cần làm tiếp theo là xây dựng luật chơi đồng bộ và đi từng bước có thể đo lường.
