Đề xuất ưu tiên để giải quyết tình trạng ở chật
Di dời phố cổ trong đề xuất của Hà Nội là đưa các hộ khó khăn về chỗ ở tại phố cổ, phố cũ đến căn hộ nhà ở xã hội, với cơ chế được mua hoặc thuê mua không qua bốc thăm. Đây là phương án an sinh cần thiết trước tình trạng nhiều gia đình sống chật hẹp, nhưng hiện vẫn là kế hoạch chờ HĐND thành phố quyết định, chưa phải chính sách đã chính thức triển khai. UBND TP Hà Nội đã trình HĐND thành phố dự thảo nghị quyết về việc giải quyết chỗ ở cho nhóm này; tại kỳ họp chuyên đề ngày 28/10, HĐND dự kiến xem xét thông qua. Rà soát của phường Hoàn Kiếm ghi nhận 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sống trong nhà đông hộ, diện tích bình quân dưới 5 m² sàn mỗi người. Mỗi hộ có khoảng bốn người, nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên diện tích chưa đến 20 m². Con số ấy cho thấy đây không chỉ là bài toán quy hoạch mà còn là vấn đề an toàn và phẩm giá sống.
Ai có thể được mua hoặc thuê mua?
Không phải mọi hộ dân phố cổ đều đương nhiên được ưu tiên. Theo phương án trình, hộ gia đình hoặc cá nhân phải đăng ký thường trú và đang thực tế sinh sống tại nhà thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua; diện tích nhà ở bình quân phải dưới 5 m² sàn/người. Người đăng ký còn phải đáp ứng điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo pháp luật, tự nguyện đăng ký và được UBND phường Hoàn Kiếm phê duyệt vào danh sách. Phạm vi ban đầu được đề xuất giới hạn tại phường Hoàn Kiếm, còn việc mở rộng sang khu vực khác sẽ được nghiên cứu sau khi đánh giá tác động và khả năng cân đối nguồn lực. Vì vậy, ngưỡng diện tích là điều kiện quan trọng nhưng không phải điều kiện duy nhất; người dân cần chờ quy định chính thức và quy trình xác nhận cụ thể.
Không bốc thăm, nhưng quỹ nhà có giới hạn
Thành phố dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ, mỗi hộ một căn, tại các dự án nhà ở xã hội sắp cung ứng ra thị trường; mỗi dự án dành không quá 20% số căn mở bán theo thỏa thuận với chủ đầu tư. Riêng năm 2026, kế hoạch trước mắt là 552 căn tại 9 dự án. Nếu số hộ đăng ký một dự án vượt số căn được phân bổ, thứ tự ưu tiên dự kiến là hộ có diện tích bình quân thấp nhất; tiếp đến là hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo hoặc cận nghèo; rồi đến hộ đăng ký trước. Những hộ còn lại có thể được bố trí sang dự án khác. Cơ chế này có thể giúp người khó khăn nhất tránh cảnh phụ thuộc vào may rủi, song 552 căn ban đầu vẫn thấp hơn số hộ được rà soát. Bảo đảm quỹ nhà và phân bổ minh bạch sẽ quyết định đề xuất có đi vào đời sống hay không.
Di dời phải đi cùng cam kết rời chỗ ở cũ
Nếu được bố trí nhà, toàn bộ nhân khẩu trong hộ phải chuyển khỏi chỗ ở cũ và đăng ký thường trú tại nơi ở mới trong thời hạn thành phố quy định. Với nhà thuộc tài sản công đang thuê, hộ phải chấm dứt hợp đồng và bàn giao diện tích; với nhà thuộc sở hữu tư nhân, phương án xử lý sẽ do UBND thành phố quy định, nhằm tránh tăng thêm nhân khẩu hoặc tái diễn cảnh chen chúc tại phần diện tích đã chuyển đi. Điều kiện chuyển đi là cần thiết để chính sách thực sự giảm mật độ cư trú, thay vì chỉ cấp thêm căn hộ mà không giải quyết tình trạng đông người tại nơi cũ. Mục tiêu rộng hơn là giãn dân, cải thiện an toàn và góp phần xây dựng đô thị văn minh. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ đề án giãn dân trước đây cho thấy thiếu quỹ nhà sẵn sàng có thể khiến chủ trương chậm thực hiện. Bởi vậy, điểm cần theo dõi không chỉ là nghị quyết có được thông qua hay không, mà còn là tiến độ bàn giao nhà và cách bảo đảm sinh kế cho các hộ sau di dời.
Cơ hội đáng kể, nhưng chưa phải quyền lợi đã có
Đề xuất ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội đúng vào nhóm sống trong điều kiện chật chội nhất, đồng thời đưa ra tiêu chí lựa chọn và cơ chế phân bổ cụ thể. Nếu được thông qua và có đủ căn hộ phù hợp, chính sách có thể tạo lối ra cho hàng nghìn người vốn khó tiếp cận nhà ở thương mại và khó chờ đợi qua cơ chế bốc thăm thông thường. Dù vậy, ở thời điểm được nêu trong các thông tin về kỳ họp ngày 28/10, đây vẫn là nghị quyết được đề nghị xem xét, còn 552 căn trong năm 2026 và mức tối đa 902 căn đều là kế hoạch dự kiến. Hộ dân chưa nên coi ưu tiên là quyền mua đã được xác lập trước khi nghị quyết được thông qua, danh sách được phê duyệt và quỹ nhà được bố trí. Thành công của đợt di dời phố cổ sẽ được đo bằng việc đúng hộ nhận được nhà an toàn, chứ không chỉ bằng số căn được công bố.
