Không thể giải bài toán thiếu giáo viên bằng chỉ tiêu tuyển sinh
Đào tạo giáo viên mầm non là quá trình chuẩn bị kiến thức, kỹ năng thực hành và phẩm chất nghề nghiệp để người học có thể chăm sóc, giáo dục trẻ phù hợp với nhu cầu phát triển của từng em. Đây phải là điểm xuất phát của mọi kế hoạch tăng nguồn nhân lực, thay vì xem số lượng tuyển sinh là thước đo đủ đầy.
Giáo dục mầm non đang chịu áp lực kép: mở rộng cơ hội đến trường cho trẻ nhỏ và đồng thời bảo đảm chất lượng chăm sóc, giáo dục. Cả nước hiện thiếu hơn 15.200 giáo viên mầm non, dự kiến cần bổ sung khoảng 68.779 người trong giai đoạn 2026–2030 để thực hiện mục tiêu phổ cập cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi. Những con số này cho thấy quy mô bài toán, nhưng tăng chỉ tiêu đào tạo mà không chuẩn bị người học cho công việc thực tế sẽ không giải quyết tận gốc tình trạng thiếu hụt.
Ngày 25/10 tại Huế, Khoa Giáo dục Mầm non, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế tổ chức hội thảo về đổi mới chương trình và yêu cầu đặt ra đối với đào tạo giáo viên; sự kiện thu hút hơn 100 đại biểu. Hội thảo diễn ra khi ngành giáo dục đang triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới.
Chương trình mới đòi hỏi đổi cách đào tạo
Chương trình Giáo dục mầm non mới đặt trẻ em ở vị trí trung tâm: tiếp cận dựa trên quyền trẻ em, phát triển phẩm chất và năng lực, tôn trọng sự đa dạng, bảo đảm giáo dục hòa nhập. Chương trình cũng liên thông với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, coi trọng học qua chơi, trải nghiệm và đánh giá quá trình vì sự tiến bộ của từng trẻ. Với những chuyển dịch ấy, đào tạo theo lối nặng lý thuyết, dạy phương pháp như các công thức cố định sẽ khiến sinh viên bước vào nghề với hành trang thiếu hụt.
Đổi mới đào tạo giáo viên cần chuyển trọng tâm từ việc nhớ kiến thức sang khả năng vận dụng: quan sát trẻ, nhận diện nhu cầu, thiết kế hoạt động kết hợp vận động, ngôn ngữ, cảm xúc, nhận thức và kỹ năng xã hội, rồi điều chỉnh kế hoạch theo phản ứng thực tế. Năng lực giáo viên mầm non còn thể hiện ở xử lý tình huống, bảo đảm an toàn và phối hợp với phụ huynh, chứ không chỉ ở khả năng tổ chức một tiết học.
Vì vậy, thực tập không nên là vài đợt ngắn mang tính thủ tục. Sinh viên cần được quan sát lớp, tham gia lập kế hoạch và tổ chức hoạt động, sau đó nhận phản hồi có hướng dẫn từ giáo viên tại cơ sở. Hội thảo cũng nhấn mạnh phát triển năng lực thực hành, xây dựng chương trình nhà trường và đánh giá tiến bộ của từng trẻ.
Năng lực số phải phục vụ thời gian dành cho trẻ
Công nghệ số nên được đưa vào đào tạo như một năng lực nghề nghiệp, không phải một học phần kỹ thuật tách rời. Giáo viên tương lai cần biết chọn công cụ phù hợp để lập kế hoạch, ghi nhận hồ sơ phát triển, trao đổi với gia đình và phối hợp với đồng nghiệp. Biết sử dụng phần mềm chưa đủ; người học còn phải hiểu giới hạn của công cụ, kiểm tra nội dung và bảo vệ thông tin của trẻ.
Công nghệ có ích khi giảm việc lặp lại và giúp giáo viên dành thêm thời gian cho trẻ, thay vì biến lớp học thành nơi chạy theo ứng dụng. Bởi vậy, trường sư phạm nên lồng ghép năng lực số vào các học phần thông qua sản phẩm nghề nghiệp cụ thể, đồng thời bồi dưỡng giảng viên để họ làm mẫu cách sử dụng công cụ và trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Cách tiếp cận này cũng cần gắn với thực tiễn địa phương. Nhu cầu giáo viên không phân bố đồng đều; nơi khó tuyển dụng cần giải pháp về điều kiện làm việc và hỗ trợ nghề nghiệp, không chỉ thêm suất đào tạo. Năng lực chuyên môn là điều kiện để làm nghề tốt, nhưng khả năng gắn bó lâu dài còn phụ thuộc vào môi trường làm việc, cơ hội bồi dưỡng và sự đồng hành của nhà trường.
Đào tạo tốt phải hướng tới trải nghiệm của mỗi trẻ
Phép thử cuối cùng của đổi mới không nằm ở số học phần mới hay công cụ số được đưa vào trường sư phạm. Đó là việc giáo viên mới có đủ khả năng tạo môi trường an toàn, nhận ra khác biệt giữa các trẻ và điều chỉnh cách chăm sóc, giáo dục để mỗi em được tiến bộ hay không. Mục tiêu nhân lực vì thế phải đồng thời là mục tiêu chất lượng cho trẻ.
Các cơ sở đào tạo cần duy trì hợp tác thường xuyên với trường mầm non để chương trình học bám sát tình huống nghề nghiệp, từ hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt đến phối hợp với phụ huynh. Khoa Giáo dục Mầm non, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục đổi mới chương trình và phương thức đào tạo, nâng chất lượng thực hành sư phạm, phát triển hoạt động bồi dưỡng và tăng cường hợp tác với các cơ sở giáo dục mầm non.
Hướng đi ấy cần được xem là cam kết lâu dài, không phải đợt điều chỉnh nhất thời theo chương trình mới. Khi tuyển sinh, thực hành nghề và điều kiện giữ chân giáo viên được hoạch định cùng nhau, đào tạo mới vừa góp phần khắc phục thiếu hụt vừa tạo ra đội ngũ đủ năng lực và muốn gắn bó. Đó mới là cách để cải cách chương trình chuyển thành chất lượng giáo dục mà trẻ em cảm nhận được mỗi ngày.
