TOD đặt giao thông công cộng vào trung tâm quy hoạch
Đô thị TOD là mô hình tổ chức không gian đô thị quanh các nhà ga và đầu mối giao thông công cộng, kết hợp mật độ phát triển phù hợp với khả năng đi lại bằng đường sắt và các phương tiện kết nối. Đây là hướng đi cần thiết với TP.HCM, nơi phát triển đô thị trong nhiều năm thường tách rời quy hoạch đất đai và giao thông.
Cách làm cũ góp phần tạo nên những khu vực phát triển rời rạc, gia tăng phụ thuộc vào xe cá nhân, ùn tắc và quá tải hạ tầng. Nay, thành phố đang hoàn thiện cơ chế, chính sách và đổi mới tư duy quy hoạch để gắn phát triển đô thị với giao thông công cộng. Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 tạo thêm cơ sở pháp lý và thẩm quyền chủ động cho địa phương trong việc phối hợp quy hoạch đất đai với vận tải công cộng.
Ý nghĩa của TOD vì thế không dừng ở việc xây thêm nhà quanh ga. Đây là cơ hội sửa cách đô thị được mở rộng: đưa việc đi lại, sử dụng đất và chất lượng sống vào cùng một bài toán. Nếu chỉ tăng mật độ mà thiếu kết nối thuận tiện, thành phố sẽ lặp lại áp lực cũ dưới hình thức mới.

Metro số 2 là phép thử cho quy hoạch tích hợp
TP.HCM đã chấp thuận ranh giới năm khu vực TOD dọc tuyến Metro số 2 Bến Thành – Tham Lương, tổng diện tích khoảng 939,18 ha; các khu vực này gắn với 11 nhà ga. Quy mô cho thấy TOD không phải một dự án điểm quanh một nhà ga, mà là nỗ lực tổ chức lại các dải không gian đô thị theo mạng lưới đường sắt.
Theo quy định mới được thành phố ban hành, ranh giới TOD có thể nằm trong bán kính tối đa 1.000 m tính từ tâm quy ước của nhà ga hoặc depot. Hệ số sử dụng đất gộp tại một số khu đất hỗn hợp, thương mại – dịch vụ và khu ở được phép tăng tối đa 1,5 lần so với quy chuẩn quốc gia. Đây là công cụ có sức nặng, nhưng chỉ phát huy hiệu quả nếu mật độ cao đi cùng không gian công cộng, đường đi bộ và kết nối chặng cuối.
Lịch triển khai cũng đang dần rõ: quy hoạch khu vực tổ hợp ga Thủ Thiêm dự kiến trình phê duyệt trong tháng 12/2026; năm khu vực TOD tuyến Metro số 2 dự kiến trình vào tháng 4/2027. Với Metro số 1, thành phố đặt mục tiêu hoàn tất trình quy hoạch trong năm 2027 sau khi ranh giới được chấp thuận.
Từ các tuyến metro đến cấu trúc đô thị đa cực
Quy hoạch TP.HCM đang gắn các vùng TOD với tham vọng tái cấu trúc không gian theo hướng đa cực, đa trung tâm. Mục tiêu không chỉ là giảm áp lực cho khu vực nội đô, mà còn phân bổ dân cư, việc làm và dịch vụ hợp lý hơn giữa các khu vực. Metro TP.HCM vì vậy cần được nhìn như bộ khung định hướng phát triển, thay vì một công trình giao thông độc lập.
Trong quy hoạch dài hạn, đường sắt đô thị được xác định là xương sống của vận tải hành khách và công cụ định hướng không gian. Đến năm 2050, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 960 km, cùng mạng lưới đường sắt nhẹ và tàu điện mặt đất dài khoảng 450 km. Đây là tầm nhìn lớn; thước đo thành công sẽ không nằm ở tổng chiều dài đường ray mà ở việc người dân có thể tiếp cận việc làm, trường học và dịch vụ thuận tiện mà không phải lệ thuộc vào xe cá nhân.
Nếu được triển khai đồng bộ, các cực phát triển gắn với nhà ga có thể mở ra dư địa tăng trưởng mới cho đô thị và thị trường bất động sản, đồng thời cải thiện chất lượng sống. Nhưng lợi ích đó cần được đánh giá bằng khả năng kết nối thực tế và mức độ phục vụ cộng đồng, không chỉ bằng giá trị đất quanh ga.

Quy hoạch phải đi cùng bảo vệ quyền lợi cư dân
Với người dân sống trong các khu vực được đưa vào nghiên cứu TOD, điều cần làm rõ trước tiên là ranh giới quy hoạch không đồng nghĩa với ranh giới thu hồi đất. Thành phố cho biết sẽ khảo sát, phân loại hiện trạng sử dụng đất, tình trạng pháp lý của dự án và khu dân cư; ưu tiên giữ di tích, cơ sở tôn giáo, chỉnh trang khu dân cư ổn định và tôn trọng các dự án đã có cơ sở pháp lý.
Đây là điều kiện để TOD nhận được sự đồng thuận, chứ không phải phần việc phụ sau khi quy hoạch đã hoàn tất. Việc lấy ý kiến cộng đồng, bồi thường, hỗ trợ hay tái định cư nếu phát sinh phải tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Các khu dân cư hiện hữu phù hợp cũng có thể được giữ lại, thay vì mặc định thay thế toàn bộ bằng công trình mới.
Kết luận, TP.HCM đã có khung pháp lý, quy mô quy hoạch và lộ trình metro để đưa đô thị TOD từ định hướng thành thực tế. Thách thức tiếp theo là phối hợp nhất quán giữa giao thông công cộng, sử dụng đất và bảo vệ cộng đồng. Nếu làm được điều đó, TOD có thể giúp thành phố phát triển đa cực, giảm sức ép lên lõi trung tâm và tạo ra lựa chọn đi lại thiết thực hơn cho cư dân.







