Từ camera đến hệ thống điều hành giao thông
Số hóa giám sát giao thông là việc thu thập, kết nối và sử dụng dữ liệu từ camera cùng các thiết bị trên phương tiện để phát hiện vi phạm, xử lý sự cố và điều hành giao thông. Đây là hướng đi đáng làm, bởi mục tiêu không chỉ là ghi hình để phạt mà còn giúp cơ quan chức năng phản ứng nhanh hơn khi có tai nạn.
Chiều 31-10, Bộ Công an tổ chức hội nghị triển khai đề án xây dựng trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đề án hướng tới hệ thống camera giao thông trên toàn bộ các tuyến cao tốc đang khai thác, đồng thời mở rộng đến một số tuyến trọng điểm và địa phương theo lộ trình. Phủ camera cao tốc là một bước quan trọng, nhưng giá trị của nó sẽ được quyết định bởi khả năng biến hình ảnh thành thông tin có thể hành động.
90% xử lý điện tử đòi hỏi dữ liệu thông suốt
Đến năm 2028, đề án đặt mục tiêu đưa vào vận hành hệ thống trung tâm dữ liệu hai cấp, gồm một trung tâm quốc gia và 34 trung tâm cấp tỉnh. Đến năm 2030, mục tiêu là kết nối, chia sẻ toàn bộ dữ liệu trọng yếu về giao thông và trật tự, an toàn giao thông, đồng thời xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực này.
Đây là thay đổi đáng kể với người tham gia giao thông: vi phạm có thể được ghi nhận và xử lý qua quy trình số thay vì phụ thuộc chủ yếu vào việc dừng xe, lập hồ sơ trực tiếp. Tuy nhiên, một hệ thống điện tử chỉ đáng tin khi dữ liệu chính xác, thiết bị tương thích và việc kết nối được tính đến ngay từ đầu. Nếu mỗi địa phương dùng chuẩn riêng hoặc dữ liệu không chia sẻ được, tỷ lệ xử lý trên giấy tờ có thể đạt nhưng hiệu quả thực tế sẽ hụt.
“Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu; xử lý ít nhất 90% vi phạm hành chính bằng phương thức điện tử”.
Tốc độ xử lý sự cố là thước đo sát với đời sống
Đề án đặt mục tiêu giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn so với trước khi triển khai. Với người đi đường, đây có thể là lợi ích dễ cảm nhận hơn số lượng camera: phát hiện sớm giúp lực lượng chức năng điều phối hỗ trợ nhanh, cảnh báo phương tiện phía sau và hạn chế ùn tắc kéo dài.
Nhưng giảm một nửa thời gian không thể chỉ trông vào việc lắp thêm thiết bị. Camera cần hoạt động ổn định, trung tâm điều hành cần nhận được dữ liệu kịp thời, và quy trình phối hợp phải rõ ràng. Đề án đặt mức độ sẵn sàng của hệ thống ít nhất 99,5% và hướng tới điều hành dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo. Những con số này chỉ có ý nghĩa nếu được kiểm chứng bằng thời gian phản ứng thực tế, thay vì chỉ báo cáo số camera hay phần mềm đã triển khai.
Chuẩn thiết bị là nền móng, không phải thủ tục phụ
Song song với đề án, Bộ Công an đang lấy ý kiến dự thảo thông tư ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thiết bị giám sát hành trình, thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe và thiết bị ghi nhận hình ảnh khoang chở khách. Việc đặt chuẩn chung là cần thiết: thiết bị phải tạo ra dữ liệu có thể sử dụng và kết nối được, chứ không chỉ đáp ứng yêu cầu lắp đặt.
Theo lộ trình trong dự thảo, từ ngày 1-1-2028, một số xe kinh doanh vận tải hành khách dưới 8 chỗ, xe kinh doanh vận tải hàng hóa (trừ xe đầu kéo) và xe vận tải nội bộ thuộc diện quy định phải lắp thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe. Từ ngày 1-1-2029, quy định ghi hình khoang khách áp dụng với xe kinh doanh vận tải hành khách trên 29 chỗ. Đây là những mốc cần được truyền đạt rõ để đơn vị vận tải có thời gian chuẩn bị, đồng thời bảo đảm việc ghi hình được triển khai đúng mục đích.
Thành công của kế hoạch vì thế không nằm ở việc phủ kín camera đơn thuần. Nó phụ thuộc vào chuẩn thiết bị rõ ràng, dữ liệu liên thông, quy trình xử lý minh bạch và khả năng chứng minh rằng công nghệ giúp đường sá an toàn hơn. Nếu thiếu các điều kiện ấy, xử phạt điện tử dễ trở thành một hệ thống thu thập hình ảnh quy mô lớn nhưng chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi.
