Từ lắp camera đến điều hành giao thông bằng dữ liệu
Camera cao tốc là một phần của hệ thống giám sát giao thông kết nối với trung tâm dữ liệu, nhằm phát hiện vi phạm, theo dõi tình hình đường sá và hỗ trợ điều phối xử lý sự cố. Đây không chỉ là kế hoạch lắp thêm thiết bị: mục tiêu rộng hơn là chuyển từ xử lý sau khi vi phạm xảy ra sang điều hành chủ động dựa trên dữ liệu. Chiều 31/10, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo hội nghị do Bộ Công an tổ chức, triển khai đề án xây dựng trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Động lực của kế hoạch không khó hiểu: tai nạn giao thông tiếp tục gây tổn thất về tính mạng, sức khỏe và để lại hệ lụy lâu dài. Vì vậy, giá trị của hệ thống phải được đo bằng khả năng phòng ngừa tai nạn, giảm ùn tắc và bảo vệ người đi đường, không phải chỉ bằng số lượng camera.
Mốc 2028: phủ camera cao tốc, dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu
Đến năm 2028, mục tiêu là đưa vào vận hành hệ thống trung tâm dữ liệu hai cấp, gồm một trung tâm cấp quốc gia và 34 trung tâm cấp tỉnh, kết nối và chia sẻ dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. Cùng mốc này, camera giám sát dự kiến được triển khai trên 100% tuyến đường bộ cao tốc đang khai thác, sử dụng ổn định; việc mở rộng sang một số tuyến trọng điểm và các địa phương sẽ thực hiện theo lộ trình. Phạm vi ấy cần được hiểu chính xác: mục tiêu phủ toàn bộ áp dụng với cao tốc đang khai thác, không đồng nghĩa mọi con đường trên cả nước đều có camera vào năm 2028. Bộ trưởng Bộ Công an yêu cầu thống nhất kiến trúc, tiêu chuẩn dữ liệu và nền tảng dùng chung, tránh đầu tư manh mún, trùng lặp hoặc không liên thông. Đây là điều kiện quyết định. Nếu các hệ thống không chia sẻ được dữ liệu, camera chỉ ghi nhận hình ảnh rời rạc, thay vì trở thành công cụ giám sát giao thông có ích.
Mốc 2030: số hóa xử lý vi phạm và ứng phó sự cố
Đến năm 2030, kế hoạch đặt mục tiêu kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu; xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính trong lĩnh vực này; đồng thời giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn so với trước khi triển khai đề án. Hệ thống còn hướng tới độ sẵn sàng ít nhất 99,5% và nền tảng điều hành dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo. Những con số này có ý nghĩa với người dân khi giúp rút ngắn thời gian phát hiện va chạm, điều xe hỗ trợ và xử lý hồ sơ vi phạm. Nhưng xử lý vi phạm điện tử chỉ tạo được niềm tin nếu dữ liệu chính xác, quy trình rõ ràng và người dân có cách kiểm tra, phản hồi khi phát hiện nhầm lẫn. Đề án cũng hướng tới dịch vụ giao thông số qua thiết bị di động và nền tảng số, qua đó cải thiện chất lượng dịch vụ công.
Gia Lai cho thấy phạm vi triển khai ở địa phương
Tại Gia Lai, mục tiêu đến năm 2028 là lắp hệ thống camera bảo đảm trật tự, an toàn giao thông và an ninh trên toàn bộ tuyến cao tốc thuộc tỉnh quản lý, quốc lộ, tỉnh lộ, cùng các tuyến đường sắt và đường thủy nội địa trọng điểm. Kế hoạch địa phương còn đặt mục tiêu phủ camera tại ít nhất 50% đơn vị hành chính xã, phường trung tâm của các đô thị lớn và ít nhất 30% tại các đơn vị trung tâm còn lại. Camera giao thông Gia Lai dự kiến được kết nối với trung tâm cấp 2 đặt tại Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh, liên thông với trung tâm cấp 1 do Cục Cảnh sát giao thông vận hành. Đây là minh họa cụ thể cho việc mục tiêu quốc gia được triển khai theo địa bàn, chứ không phải một cấu hình giống hệt ở mọi nơi. Tầm nhìn đến năm 2050 là hoàn thiện quản trị giao thông số liên thông toàn quốc, bao phủ đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa. Thành công sẽ phụ thuộc vào vận hành, chất lượng dữ liệu và trách nhiệm xử lý, không chỉ vào độ phủ thiết bị.
