Đào tạo là bước chuẩn bị cho đường sắt tốc độ cao
Đào tạo đường sắt tốc độ cao là quá trình trang bị cho cán bộ chuyên môn kiến thức và kinh nghiệm về quy hoạch, xây dựng, quản lý, vận hành và bảo trì các tuyến đường sắt hiện đại. Đây không phải phần việc phụ trợ: nếu thiếu người hiểu toàn bộ vòng đời dự án, vốn đầu tư và công nghệ tiên tiến khó chuyển thành dịch vụ an toàn, đáng tin cậy cho hành khách.
Bộ Xây dựng, Cục Đường sắt Việt Nam, Cơ quan Phát triển Pháp và SNCF International đã tổng kết chương trình hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao. Chương trình giúp 110 cán bộ Bộ Xây dựng và các đơn vị trực thuộc tiếp cận kinh nghiệm quốc tế. Quy mô này đủ để tạo một nhóm cán bộ có nền tảng chung, nhưng chưa thể đáp ứng một mình nhu cầu của các dự án đường sắt lớn. Giá trị đáng kể hơn là mở đầu cho việc xây dựng năng lực trong nước trước khi công trình bước vào những khâu đòi hỏi quyết định kỹ thuật và quản trị phức tạp.
Học từ quy hoạch đến vận hành
Chương trình kết hợp sáu học phần tại Hà Nội với các khóa đào tạo thực tế ở Rabat, Maroc, và chuyến khảo sát, học tập tại Paris. Nội dung trải từ quy hoạch, xây dựng, quản lý và vận hành đường sắt hiện đại đến bảo trì đường sắt tốc độ cao. Cách tổ chức này có lý: năng lực vận hành không thể hình thành chỉ qua bài giảng, còn chuyến đi thực tế chỉ hữu ích nếu người học có nền tảng để quan sát và đặt câu hỏi.
Hơn 90% học viên hài lòng với các học phần tại Hà Nội; tỷ lệ hài lòng với chuyến học tập tại Pháp là 98%. Những con số này cho thấy chương trình được người tham gia đón nhận, nhưng không nên xem mức hài lòng là thước đo cuối cùng. Bài kiểm tra thực chất là khả năng áp dụng kiến thức vào tiêu chuẩn thiết kế, lựa chọn công nghệ, tổ chức bảo trì và xử lý sự cố trong điều kiện Việt Nam. Đào tạo có ích khi kinh nghiệm quốc tế trở thành năng lực làm việc tại chỗ.
Nhu cầu nhân lực vượt xa một khóa học
Việt Nam đặt mục tiêu hình thành mạng lưới 25 tuyến đường sắt dài hơn 6.700 km, đồng thời đang triển khai kế hoạch chuẩn bị ít nhất 35.000 nhân lực đường sắt vào năm 2030 và 70.000 người vào năm 2035. Đây là quy mô đòi hỏi đào tạo liên tục, từ chuyên gia quy hoạch và kỹ sư xây dựng đến nhân sự quản lý, vận hành, bảo trì. Một chương trình dành cho 110 cán bộ vì thế nên được nhìn nhận như bước khởi đầu, không phải lời giải trọn vẹn.
Áp lực thể hiện rõ ở tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dài 1.541 km, nối Hà Nội với Thành phố Hồ Chí Minh, có tốc độ thiết kế tối đa 350 km/h. Tầm vóc dự án khiến chuẩn bị nhân lực phải đi song song với thiết kế và lựa chọn công nghệ. Nếu đợi đến khi xây dựng mới tuyển và đào tạo, Việt Nam có nguy cơ phụ thuộc kéo dài vào chuyên gia bên ngoài. Cần những lộ trình học tập gắn với vị trí việc làm và trách nhiệm cụ thể trên từng giai đoạn dự án.
Hợp tác Pháp Việt cần dẫn tới năng lực làm chủ
Hợp tác Pháp Việt được giới thiệu không chỉ nhằm đào tạo nhân lực mà còn hướng tới chuyển giao công nghệ và cấp phép sản xuất tại Việt Nam. Đây là hướng đi đáng theo đuổi: tiếp nhận tiêu chuẩn an toàn và kỹ thuật châu Âu sẽ có ý nghĩa lâu dài hơn nếu đi cùng khả năng nghiên cứu, sản xuất và bảo trì trong nước. Mục tiêu hệ thống đường sắt “Made in Vietnam” cần được đo bằng phần việc và tri thức Việt Nam có thể đảm nhận, chứ không chỉ bằng xuất xứ của thiết bị.
Kết luận cần rõ ràng: chương trình Pháp hỗ trợ đã tạo nền tảng hữu ích, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc mở rộng đào tạo, duy trì hợp tác chuyên môn và gắn chuyển giao với công việc thực tế. Với người đi tàu, lợi ích cuối cùng không nằm ở số khóa học mà ở dịch vụ an toàn, ổn định và được vận hành bởi đội ngũ đủ năng lực. Chuẩn bị nhân lực ngay từ bây giờ là điều kiện để các dự án đường sắt lớn không chỉ được xây dựng mà còn được làm chủ và khai thác hiệu quả.
