Vắng khách giữa mùa thấp điểm
Hội An vắng khách là tình trạng lượng người tham quan phố cổ giảm rõ rệt, đặc biệt trong mùa thấp điểm, khi thời tiết bất lợi và tâm lý du khách cùng khiến kế hoạch du lịch bị trì hoãn hoặc hủy bỏ. Những ngày gần đây, hình ảnh phố cổ thưa người thu hút chú ý, còn các đơn vị kinh doanh du lịch phản ánh đợt trầm lắng kéo dài. Tại buổi họp báo ngày 23/10, lãnh đạo Đà Nẵng cho biết đã ghi nhận những phản ánh này; đại diện ngành du lịch thành phố cũng nêu tính mùa vụ là nguyên nhân quan trọng. Từ giữa tháng 10, miền Trung thường bước vào mùa mưa với mưa lớn, bão và nguy cơ ngập, khiến du khách ngại đến hoặc đổi kế hoạch. Đây không phải diễn biến bất thường với người làm du lịch lâu năm: tháng 10 và 11 vốn thường biến động theo thời tiết. Nhìn phố vắng mà kết luận sức hút di sản đã mất sẽ là vội vàng; nhưng coi mùa thấp điểm là lời giải đầy đủ cũng không thuyết phục.
Mưa lũ không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan hay việc đi thuyền, mà còn làm xáo trộn hoạt động tham quan và kế hoạch của khách. Từ tháng 9 đến tháng 11, nguy cơ ngập lụt ở miền Trung thường trực; nước sông Hoài và khu vực lân cận có thể dâng nhanh khi thượng nguồn mưa lớn. Đợt mưa lũ năm 2025 còn để lại tâm lý e ngại, kể cả khi thời tiết năm 2026 có khác so với cùng kỳ. Hình ảnh mùa bão đã gắn với giai đoạn này trong trí nhớ du khách, nên một quãng thời tiết thuận lợi chưa chắc đủ để xóa lo lắng. Điều đó đặt ra việc truyền thông cần đi cùng thông tin thực tế, cập nhật về điều kiện tham quan, thay vì chỉ quảng bá vẻ đẹp phố cổ. Triển vọng hồi phục được kỳ vọng từ cuối tháng 11, nhưng thời điểm ấy không thể thay thế nỗ lực khôi phục niềm tin.
Thị trường quốc tế và tâm lý chọn điểm đến
Thời tiết giải thích một phần sự trầm lắng, nhưng diễn biến ở các thị trường khách quốc tế chủ lực cũng góp sức. Thị trường Trung Quốc gần như chưa cho thấy dấu hiệu phục hồi sau đại dịch, còn lượng khách Hàn Quốc giảm từ tháng 4 khi doanh nghiệp lữ hành nước này thay đổi chiến lược khai thác điểm đến. Khách châu Âu thường tăng từ tháng 10, nhưng năm nay bất ổn chính trị tại Pháp và Trung Đông tác động bất lợi đến lượng khách từ khu vực này. Một đại diện doanh nghiệp du lịch cũng cho rằng tình hình chính trị bất ổn ở một số nơi tại châu Âu có thể ảnh hưởng đến các chuyến đi đường dài tới Đông Nam Á. Với một điểm đến đón đông khách quốc tế như Hội An, sự hụt giảm ở nhiều thị trường không dễ được bù đắp chỉ bằng khách nội địa hay một vài ngày nắng ráo.
Lựa chọn của du khách còn chịu ảnh hưởng bởi cảm nhận về rủi ro: một số người chuyển sang nơi ít bị thiên tai tác động hơn, ngay cả khi thời tiết tại Hội An đang tương đối thuận lợi. Vì vậy, du lịch Hội An cần nhìn lượng khách như kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc, chứ không chỉ là phép đo thời tiết trong ngày. Khi các thị trường truyền thống biến động, phố cổ càng cần hiểu khách tìm kiếm điều gì và vì sao họ chọn nơi khác. Theo dõi xu hướng thời tiết qua từng năm để xây dựng chiến dịch truyền thông phù hợp là một việc cần làm; song thông điệp an toàn sẽ thuyết phục hơn nếu trải nghiệm tại chỗ đủ hấp dẫn để khách muốn đặt chuyến đi, thay vì chỉ cân nhắc rủi ro.
Di sản có sức hút, trải nghiệm cần đổi mới
Hội An không thiếu giá trị để kể: đô thị cảng cổ, kiến trúc đặc sắc, sự giao thoa văn hóa Đông – Tây, nghề thủ công, ẩm thực và đời sống cộng đồng. Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cũng nhận định sức hấp dẫn của di sản, cảnh quan, văn hóa và sự hiếu khách vẫn hiện hữu. Nhưng có di sản độc đáo không đồng nghĩa với việc mỗi chuyến đi đều đem lại trải nghiệm mới. Với người lần đầu ghé thăm, Chùa Cầu, nhà cổ, đèn lồng và món ăn địa phương có thể để lại ấn tượng; câu hỏi khó hơn là họ sẽ khám phá điều gì khi quay lại lần hai hoặc lần ba. Nếu hoạt động vẫn chủ yếu là dạo phố, chụp ảnh, mua sắm, ăn uống, may đo và thả hoa đăng, sức hút với khách quay lại có thể giảm dần. Đây không phải lời phủ nhận giá trị phố cổ, mà là lời nhắc rằng giá trị ấy cần được chuyển thành trải nghiệm phong phú và thường xuyên làm mới.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng Nguyễn Đức Quỳnh đặt trọng tâm vào câu hỏi: làm sao để khách muốn trở lại, thay vì chỉ ghé một lần. Ông cho rằng Hội An nên chuyển từ điểm đến để tham quan sang nơi để khám phá, học hỏi và trải nghiệm. Điều đó đòi hỏi nhiều điểm dừng có nội dung, như phòng trưng bày nghệ thuật, hiệu sách, bảo tàng chuyên đề, xưởng thủ công và không gian sinh hoạt văn hóa, thay vì thêm những cửa hàng na ná nhau. Đề xuất phát triển phố cổ thành đô thị nghệ thuật và sáng tạo, với chương trình Hoi An Art Walk, là một hướng cụ thể. Ý tưởng về “Cảng tơ lụa thế giới” cũng có thể kết hợp trưng bày, tìm hiểu lịch sử giao thương và trải nghiệm dệt cùng nghệ nhân. Những đề xuất ấy đáng chú ý vì biến di sản thành hoạt động có thể tham gia, không chỉ là phông nền để chụp ảnh.
Muốn khách quay lại, cần vượt qua lời giải thích mùa vụ
Mùa thấp điểm và mưa bão là nguyên nhân có thật, còn biến động thị trường quốc tế và tâm lý sau những đợt ngập lụt khiến phố cổ thêm vắng. Nhưng nếu chỉ chờ thời tiết đổi chiều, Hội An sẽ bỏ lỡ vấn đề dài hạn: làm thế nào để chuyến đi tiếp theo khác biệt và đáng nhớ. Trước mắt, cần thông tin rõ ràng, sát tình hình về thời tiết và điều kiện tham quan để khách cân nhắc dựa trên dữ liệu thay vì ký ức về mùa lũ. Về lâu dài, thành phố và doanh nghiệp nên cùng tạo thêm hoạt động văn hóa, thủ công và sáng tạo có chiều sâu, đồng thời bảo vệ bản sắc khỏi việc thương mại hóa lấn át di sản. Kỳ vọng lượng khách phục hồi từ cuối tháng 11 là tín hiệu tích cực, nhưng không nên biến nó thành kế hoạch duy nhất. Sức hút bền vững không chỉ nằm ở việc đưa khách tới, mà ở lý do khiến họ muốn quay lại.
