Từ đối thoại công nghệ đến hợp tác AI
Hợp tác AI Việt Hàn là nỗ lực chung của hai nước nhằm phát triển nghiên cứu, hạ tầng, nhân lực và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đồng thời tăng khả năng tự chủ công nghệ phục vụ nhu cầu trong nước. Diễn đàn AI và công nghệ số Việt Nam-Hàn Quốc 2026 diễn ra ngày 29/10 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026, do các cơ quan khoa học, công nghệ và đối ngoại của hai nước phối hợp tổ chức. Đây không chỉ là một cuộc gặp ngành nghề: chương trình cho thấy quan hệ hợp tác đang rời dần các dự án chuyển đổi số truyền thống để tiến vào phát triển AI, từ mô hình nền tảng đến bán dẫn và năng lực tính toán. Bước chuyển này có ý nghĩa vì AI không còn là một lớp ứng dụng bổ sung; nó ngày càng ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và khả năng định hình hoạt động kinh tế, xã hội.
Thứ trưởng Trần Trung Tính xác định AI là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, còn phía Hàn Quốc xem diễn đàn là dấu mốc mở rộng từ hợp tác công nghệ thông tin truyền thống sang AI tự chủ và bán dẫn AI. Nhận định ấy đặt ra tiêu chuẩn cao hơn cho quan hệ song phương: thành công không thể chỉ được đo bằng số cuộc gặp hay văn bản ký kết, mà phải thể hiện qua công nghệ được cùng nghiên cứu, năng lực được chuyển giao và sản phẩm có thể ứng dụng, thương mại hóa. Vì thế, định hướng đồng sáng tạo có sức nặng hơn việc chỉ tiếp nhận giải pháp có sẵn.
Tự chủ là nền tảng, không phải khẩu hiệu
Trọng tâm của diễn đàn AI là một chuỗi năng lực gắn kết: chính sách, mô hình nền tảng và mô hình ngôn ngữ lớn, trung tâm dữ liệu, hạ tầng tính toán, bán dẫn AI và nhân lực. Đại diện tổ chức, doanh nghiệp hai nước trao đổi về các lĩnh vực này cùng những ứng dụng trong thực tiễn; tầm nhìn được chia sẻ là làm chủ công nghệ lõi và hạ tầng tính toán tự chủ. Đây là hướng đi đúng, bởi mô hình AI không thể tự chủ nếu dữ liệu, năng lực xử lý và tri thức vận hành đều phụ thuộc vào bên ngoài. Ông Choi Hoon của Upstage cảnh báo sự phụ thuộc vào mô hình nước ngoài có thể khiến các quốc gia đối mặt rủi ro về kiểm soát xuất khẩu và giấy phép. Với Việt Nam, tự chủ không đồng nghĩa khép kín; đó là có đủ năng lực lựa chọn, điều chỉnh và vận hành công nghệ phù hợp với ngôn ngữ, dữ liệu và ưu tiên của mình.
Mục tiêu quốc gia đến năm 2030 đặt ra quy mô tham vọng: xây dựng 10 thương hiệu AI có năng lực cạnh tranh, làm chủ 10 mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và sở hữu hạ tầng dùng chung. Kế hoạch nhân lực gồm đào tạo 10.000 chuyên gia AI, 50.000 cử nhân công nghệ và phổ cập kỹ năng cho 10 triệu lao động. Những con số này cho thấy tự chủ không thể chỉ là câu chuyện của phòng thí nghiệm hay một vài doanh nghiệp lớn. Nếu thiếu nhân lực đủ khả năng phát triển và triển khai công nghệ, mục tiêu về mô hình và hạ tầng khó chuyển thành năng lực phổ biến. Hợp tác với Hàn Quốc sẽ có giá trị nhất khi giúp củng cố cả chuỗi đó, thay vì chỉ đưa một số giải pháp riêng lẻ vào thị trường.
Đưa công nghệ số đến gần người dân
Chủ đề diễn đàn — hướng tới kỷ nguyên đổi mới AI cho mọi người — chỉ có ý nghĩa nếu công nghệ tạo ra lợi ích ngoài phạm vi ngành công nghệ. Các bên hướng tới mở rộng ứng dụng AI trong doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, giáo dục, y tế và những lĩnh vực kinh tế, xã hội khác. Điều đó có thể giúp doanh nghiệp cải thiện quy trình, cơ quan công quyền xử lý công việc hiệu quả hơn, đồng thời mở thêm cách tiếp cận dịch vụ giáo dục và y tế. Nhưng độ phủ không tự đến từ việc có mô hình hay trung tâm dữ liệu: ứng dụng phải phù hợp nhu cầu, có dữ liệu đáng tin cậy và được triển khai theo cách người dùng có thể tiếp cận.
Bởi vậy, hợp tác về công nghệ số cần đi cùng kết nối doanh nghiệp, nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ và đào tạo gắn với triển khai thực tế. Thứ trưởng Trần Trung Tính đề xuất tập trung vào nghiên cứu mô hình AI nền tảng, hạ tầng tính toán và nhân lực, đồng thời kỳ vọng doanh nghiệp hai nước biến sáng kiến chính sách thành dự án có sức cạnh tranh. Đây là phép thử quan trọng: nếu hợp tác chỉ dừng ở thảo luận chuyên môn, người dân khó nhận thấy thay đổi; nếu các giải pháp được thử nghiệm và mở rộng trong dịch vụ thiết yếu, AI mới thực sự trở thành công cụ phát triển rộng rãi.
Từ cam kết đến năng lực dùng được
Một dấu mốc cụ thể là bản ghi nhớ hợp tác giữa Cơ quan xúc tiến công nghiệp công nghệ thông tin quốc gia Hàn Quốc và Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo. Phía Hàn Quốc cũng công bố kế hoạch lập Trung tâm đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để thúc đẩy nghiên cứu chung, hỗ trợ giao thương, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Trung tâm này có thể tạo đầu mối lâu dài cho hợp tác, nhưng giá trị sẽ phụ thuộc vào những chương trình nghiên cứu, thử nghiệm và đào tạo thực chất mà hai bên triển khai. Một cơ chế kết nối thường xuyên có ích hơn các cam kết chỉ xuất hiện theo từng sự kiện.
Dẫu vậy, mở rộng hợp tác sang AI cũng đòi hỏi sự kiên trì: hạ tầng tính toán, dữ liệu, bán dẫn và nguồn nhân lực đều cần thời gian để phát triển đồng bộ. Hai nước nên đo tiến độ bằng năng lực được hình thành tại Việt Nam, số ứng dụng giải quyết vấn đề cụ thể và mức độ doanh nghiệp có thể tiếp tục phát triển sản phẩm sau chuyển giao. Hợp tác AI Việt Hàn sẽ tạo động lực tăng trưởng mới nếu giúp Việt Nam vừa tiếp cận tri thức và công nghệ Hàn Quốc, vừa xây dựng được năng lực tự thiết kế, làm chủ và triển khai. Đó mới là con đường khả thi từ hợp tác chuyển đổi số truyền thống tới hệ sinh thái AI tự chủ.
