Nhu cầu tăng nhanh, chăm sóc không thể chỉ nằm ở bệnh viện
Hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi là mạng lưới phối hợp các dịch vụ y tế, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, bảo hiểm, công nghệ và hỗ trợ sinh hoạt nhằm giúp người lớn tuổi sống khỏe, độc lập và có chất lượng hơn. Đây không phải một thị trường dưỡng lão đơn lẻ, mà là cách tổ chức chăm sóc liên tục quanh nhu cầu thực tế của từng người. Tại tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” ngày 29/10, các chuyên gia nhấn mạnh cần chuẩn bị nền tảng cho lĩnh vực này, gắn phát triển kinh tế với an sinh và khả năng tiếp cận dịch vụ. Việt Nam già hóa thuộc nhóm nhanh trên thế giới: năm 2021 có khoảng 8,16 triệu người từ 65 tuổi trở lên, chiếm 8,3% dân số. Đến năm 2036, tỷ lệ này dự kiến đạt 14%, mở ra sức ép không thể giải quyết bằng thêm giường bệnh.
Chăm sóc liên tục mới đáp ứng được bệnh tật và đời sống
Người cao tuổi thường sống cùng nhiều bệnh mạn tính, cần điều trị dài ngày, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt. Tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh, người cao tuổi đến khám và điều trị mắc bình quân từ 2,5 đến 3,5 bệnh. Vì vậy, mô hình chỉ dựa vào bệnh viện vừa gây áp lực cho cơ sở y tế, vừa khiến người bệnh phải tái khám thường xuyên và khó duy trì theo dõi liền mạch. Mục tiêu chăm sóc cũng cần vượt khỏi việc kéo dài tuổi thọ: quan trọng hơn là kéo dài thời gian sống khỏe, duy trì khả năng vận động, tính độc lập và chất lượng sống. Điều đó đòi hỏi kết nối bệnh viện với trạm y tế, gia đình, dịch vụ tại nhà, chăm sóc ban ngày và cơ sở chăm sóc dài hạn. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngành y tế đang tăng cường bác sĩ cho trạm y tế và giao bệnh viện hướng dẫn chuyên môn toàn diện cho mạng lưới y tế cơ sở.
Kinh tế bạc phải là mạng lưới dịch vụ, không chỉ là dưỡng lão
Kinh tế bạc có tiềm năng tạo thêm dịch vụ và việc làm, nhưng giá trị của nó không thể đo bằng số cơ sở dưỡng lão hay quy mô tiêu dùng. Hệ sinh thái cần kết nối y tế, dược phẩm, thiết bị hỗ trợ, công nghệ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, bảo hiểm và các dịch vụ liên quan. Khi các mắt xích hoạt động rời rạc, gia đình phải tự xoay xở, còn người cao tuổi dễ bị đứt quãng chăm sóc sau khi rời bệnh viện. Thực tế, chăm sóc vẫn tập trung chủ yếu tại bệnh viện và một số cơ sở nội trú; dịch vụ tại nhà, chăm sóc ban ngày, phục hồi chức năng cộng đồng và chăm sóc dài hạn chuyên nghiệp chưa phát triển tương xứng. Do đó, cần hình thành mạng lưới liên thông giữa bệnh viện, trạm y tế, gia đình và cơ sở chăm sóc dài hạn, đồng thời khuyến khích khu vực công và tư cùng tham gia. Công nghệ chỉ hữu ích khi hỗ trợ được quá trình chăm sóc thật, không thay thế kết nối con người.
Chất lượng và khả năng chi trả quyết định tính bền vững
Mở rộng dịch vụ mà thiếu tiêu chuẩn chất lượng sẽ khiến gia đình khó đánh giá nơi chăm sóc và người cao tuổi khó được bảo vệ. Nhưng dịch vụ tốt cũng không có nhiều ý nghĩa nếu chỉ dành cho nhóm có thu nhập cao. Chi phí chăm sóc dài hạn có thể vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình, vì thế thị trường cần nhiều mức dịch vụ và chi phí để người thu nhập thấp không bị gạt ra ngoài. Bảo hiểm y tế là trụ cột tài chính quan trọng, song cần cách tổ chức phù hợp với chăm sóc dài hạn và nhu cầu khác nhau giữa các nhóm tuổi. Già hóa dân số là quá trình không thể đảo ngược, nhưng mức độ chủ động thích ứng phụ thuộc vào cách tổ chức chăm sóc và huy động nguồn lực. Kết luận cần rõ ràng: kinh tế bạc chỉ bền vững khi tăng trưởng đi cùng chất lượng, liên thông và khả năng chi trả; nếu không, người cần chăm sóc nhất sẽ là người khó tiếp cận nhất.
