Già hóa nhanh khiến chăm sóc không thể chỉ dựa vào bệnh viện
Hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi là mạng lưới phối hợp giữa y tế, bảo hiểm, gia đình, cộng đồng và các dịch vụ hỗ trợ để bảo đảm sức khỏe, an sinh và chất lượng sống liên tục cho người lớn tuổi. Đây không còn là lựa chọn xa vời: già hóa dân số đang làm nhu cầu ấy tăng nhanh và đa dạng hơn.
Tại tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” do Tạp chí Kinh tế-Tài chính, Bộ Tài chính phối hợp Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức gần đây, các chuyên gia kêu gọi chuẩn bị nền tảng cho lĩnh vực này. Lý do rất rõ: Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa từ năm 2011 và dự kiến trở thành quốc gia có dân số già vào năm 2036, khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 14% dân số.
Áp lực không chỉ nằm ở số lượng. Người cao tuổi thường cùng lúc mắc nhiều bệnh, cần điều trị dài hạn, phục hồi chức năng và trợ giúp trong sinh hoạt. Nếu bệnh viện tiếp tục gánh phần lớn việc theo dõi, người bệnh phải tái khám thường xuyên còn cơ sở y tế chịu thêm áp lực. Vì vậy, chăm sóc phải được tổ chức liên tục, thay vì chỉ tập trung vào từng lần chữa bệnh.
Nối bệnh viện với gia đình, y tế cơ sở và bảo hiểm
Một hệ thống phù hợp cần theo người cao tuổi từ bệnh viện về nhà và cộng đồng, với y tế cơ sở, phục hồi chức năng và dịch vụ chăm sóc dài hạn cùng tham gia. Gia đình vẫn là mắt xích thiết yếu, nhưng không thể mặc định rằng thân nhân có đủ thời gian, kỹ năng và nguồn lực để đảm nhiệm mọi nhu cầu. Chăm sóc tại nhà cần được ưu tiên song song với những lựa chọn hỗ trợ khác.
Dịch vụ y tế cũng phải chuyển từ xử lý bệnh theo từng đợt sang phòng bệnh và quản lý sức khỏe liên tục. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngành y tế đang tăng cường bác sĩ cho trạm y tế và giao bệnh viện hướng dẫn chuyên môn cho mạng lưới y tế cơ sở. Dữ liệu khám định kỳ và hồ sơ sức khỏe điện tử có thể giúp theo dõi người dân sau sàng lọc, nhưng chỉ có ích khi thông tin được dùng để kết nối chăm sóc thực tế.
Bảo hiểm là phần không thể tách rời: độ bao phủ cao sẽ chưa đủ nếu chi phí khám chữa bệnh vẫn khiến người cao tuổi khó tiếp cận dịch vụ. Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh cho biết sẽ kiến nghị hoàn thiện chính sách để giảm trở ngại và hạn chế nguy cơ tái nghèo vì chi phí y tế.
Kinh tế bạc phải phục vụ người cao tuổi, không chỉ mở rộng thị trường
Kinh tế bạc có thể mở rộng cơ hội cung ứng chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, nhà ở, thiết bị hỗ trợ, tài chính và chăm sóc dài hạn. Nhưng coi người cao tuổi chủ yếu là một nhóm khách hàng mới sẽ là cách tiếp cận thiếu bền vững. Thị trường chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm và dịch vụ đến được với những người cần chúng.
Các chuyên gia tại tọa đàm đề nghị phát triển dịch vụ dựa trên khảo sát nhu cầu thực tế, phân tầng theo khả năng tiếp cận và lưu ý cả người nghỉ hưu lẫn người thu nhập thấp. Điều đó đòi hỏi nhiều lựa chọn phù hợp hoàn cảnh, thay vì một mô hình dưỡng lão hoặc chăm sóc duy nhất. Nhà nước cũng không nhất thiết trực tiếp đầu tư vào mọi lĩnh vực: nguồn lực tư nhân có thể được huy động, còn ngân sách cần tập trung vào dịch vụ thiết yếu mà thị trường chưa đáp ứng.
Kết luận nên rõ ràng: già hóa dân số không thể được giải quyết bằng cách tăng thêm cơ sở khám chữa bệnh đơn lẻ. Cần một mạng lưới nối bảo hiểm, dịch vụ y tế, gia đình, cộng đồng và nhà cung ứng, có khả năng bảo đảm tiếp cận công bằng. Khi an sinh được đặt ngang với cơ hội kinh doanh, kinh tế bạc mới có thể nâng chất lượng sống thay vì chỉ tạo thêm dịch vụ.
