Văn hóa phải bước vào dòng chảy kinh tế
Nguồn lực văn hóa là tổng hòa di sản, bản sắc, tri thức, sáng tạo và dữ liệu văn hóa có thể được gìn giữ, phát triển thành sản phẩm, dịch vụ và năng lực đóng góp cho đời sống kinh tế. Nhìn văn hóa theo cách ấy giúp vượt qua quan niệm rằng đây chỉ là lĩnh vực cần ngân sách bảo tồn: văn hóa còn tạo ra kỹ năng, niềm tin, sức gắn kết xã hội và giá trị gia tăng. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm nay và giai đoạn tới đòi hỏi năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, thể chế và năng lực con người, chứ không chỉ mở rộng GDP. Vì thế, đầu tư cho văn hóa cần được xem như đầu tư cho nền tảng phát triển, nhưng hiệu quả phải thể hiện ở cơ hội sáng tạo, việc làm, dịch vụ và trải nghiệm thiết thực của người dân.
Ngày 21/10, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức hội thảo về phát huy nguồn lực nội sinh và tạo động lực tăng trưởng quốc gia. Tại đây, dữ liệu văn hóa được nhấn mạnh như một nguồn lực chiến lược, có thể kết nối, chia sẻ và tạo giá trị mới. Tuy nhiên, số hóa không thể dừng ở việc đưa tư liệu lên mạng. Cần chuẩn hóa, kiểm chứng, lưu trữ an toàn và tạo điều kiện tái sử dụng; đồng thời bảo đảm quyền, đạo đức và trách nhiệm khi khai thác. Nếu không nối được dữ liệu với giáo dục, du lịch hay sản phẩm sáng tạo, số hóa chỉ tạo thêm kho lưu trữ chứ chưa tạo thành động lực kinh tế.
Công nghiệp văn hóa cần chiều sâu lẫn quy mô
Một sự kiện âm nhạc cho thấy văn hóa có thể kéo theo hoạt động kinh tế vượt xa khán phòng. Chương trình BIGBANG 2026-2027 World Tour tại Hà Nội thu hút khoảng 90.000 lượt khán giả trong nước và quốc tế; trong hai ngày 23 và 24/10/2026, thành phố đón khoảng 220.000 lượt khách, tăng 15,6% so với tuần trước. Sức lan tỏa ấy làm tăng nhu cầu về lưu trú, ăn uống, đi lại và các dịch vụ khác. Đây là minh chứng đáng chú ý, nhưng không nên nhầm một cú hích sự kiện với một ngành công nghiệp đã trưởng thành. Muốn biến sự chú ý nhất thời thành tăng trưởng kinh tế bền vững, phải có năng lực tổ chức, nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và chuỗi doanh nghiệp đủ sức phục vụ liên tục.
Công nghiệp văn hóa cần phát triển đồng thời theo chiều sâu và diện rộng: chọn lĩnh vực có bản sắc, nâng chất lượng sản phẩm, rồi mở rộng cơ hội tham gia cho doanh nghiệp nhỏ và nhà sáng tạo. Ẩm thực, di sản, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, âm nhạc, thời trang và thủ công mỹ nghệ đều có tiềm năng nếu được đầu tư bài bản, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường trong nước lẫn quốc tế. Hội thảo ngày 21/10 có tám báo cáo, tập trung vào thể chế và thị trường, số hóa di sản và hạ tầng dữ liệu, cùng quyền và trách nhiệm trong khai thác văn hóa. Các chủ đề này cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở vốn hay thiết bị: chính sách phải kết nối sáng tạo, sản xuất, phân phối và phát triển công chúng.
Thương hiệu quốc gia bắt đầu từ sản phẩm có bản sắc
Thương hiệu quốc gia không thể được dựng lên bằng khẩu hiệu nếu sản phẩm văn hóa thiếu chất lượng, nhận diện và đường đến với công chúng. Giá trị bản sắc cần được chuyển hóa thành trải nghiệm mà người mua, khán giả và du khách muốn lựa chọn; từ đó, mỗi sản phẩm góp phần định hình cách thế giới nhìn nhận đất nước. Đại diện TikTok Việt Nam Nguyễn Lâm Thanh cho rằng cần xây dựng thương hiệu cho công nghiệp văn hóa theo cả chiều sâu lẫn diện rộng, tập trung vào một số lĩnh vực gắn với địa phương hoặc điểm đến có cam kết lâu dài. Cách làm này hợp lý hơn việc dàn trải: một số sản phẩm tiêu biểu có thể tạo dấu ấn, trong khi nền tảng mở giúp thêm doanh nghiệp và nhà sáng tạo tham gia.
Nhà nước cần dẫn dắt xúc tiến, hoàn thiện chính sách và tháo gỡ thủ tục; doanh nghiệp, hiệp hội, đơn vị sản xuất và cộng đồng sáng tạo phải cùng chịu trách nhiệm về chất lượng và sức sống thị trường. Ban tổ chức hội thảo ngày 21/10 cho biết sẽ tổng hợp kiến nghị để phục vụ tư vấn chính sách và hoàn thiện cơ chế phát huy nguồn lực văn hóa. Đây là bước tiếp theo cần được nối với những thay đổi cụ thể: bảo vệ tài sản trí tuệ, phát triển nhân lực kết hợp văn hóa với công nghệ, và giúp sản phẩm Việt tiếp cận thị trường thuận lợi hơn. Khi bản sắc được chuyển thành dịch vụ và sản phẩm đáng tin cậy, thương hiệu quốc gia mới có nền móng kinh tế, thay vì chỉ là hình ảnh truyền thông.
Kết luận, văn hóa có thể trở thành động lực tăng trưởng khi được đầu tư như một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ bảo tồn và sáng tạo đến sản xuất, phân phối và tiếp cận công chúng. Mở rộng quy mô mà không nâng chất lượng sẽ khó tạo thương hiệu; bảo tồn mà không tạo điều kiện cho giá trị được sử dụng cũng bỏ lỡ cơ hội. Con đường bền vững là chọn đúng thế mạnh, bảo vệ quyền của người sáng tạo và xây dựng thị trường để bản sắc tạo lợi ích lâu dài cho cộng đồng.
