Biến tri thức về con người thành động lực phát triển
Nguồn lực nhân văn là tri thức, giá trị văn hóa và sức sáng tạo của con người, được chuyển hóa thành năng lực cải thiện đời sống cộng đồng và mở rộng cơ hội phát triển cho mọi người. Đây không phải phần trang trí cho tăng trưởng, mà là nền tảng để phát triển bền vững có ý nghĩa với người dân. Trưng bày do Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới phối hợp tổ chức đặt con người và cộng đồng ở cả hai vị trí: đối tượng nghiên cứu lẫn chủ thể phát triển. Cách nhìn ấy nối liền thông điệp “Dân là gốc” với nguyên tắc “Con người là trung tâm”. Những công trình, ấn phẩm và sản phẩm khoa học được giới thiệu cho thấy nghiên cứu nhân văn có thể vượt khỏi phạm vi lưu trữ tri thức, góp phần định hình chính sách và thực hành xã hội. Giá trị của trưng bày nằm ở yêu cầu đưa tri thức, văn hóa và sức sáng tạo vào đời sống, để thành quả phát triển không chỉ tập trung ở một bộ phận.
Phát triển bao trùm phải được đo bằng cơ hội thụ hưởng
Điểm đáng chú ý trong trưng bày là mối liên hệ trực tiếp giữa phát huy nguồn lực nhân văn với phát triển bao trùm: tri thức và giá trị văn hóa cần trở thành động lực chung, đồng thời tạo điều kiện để mọi thành phần xã hội được hưởng thành quả. Nếu cơ hội tiếp cận vẫn không đồng đều, tăng trưởng dù nhanh cũng chưa thể gọi là bao trùm. Các chủ đề về dân tộc học, tôn giáo, con người, gia đình và giới gợi ra cách tiếp cận sát với những khác biệt cụ thể trong cộng đồng. Chẳng hạn, nghiên cứu di sản mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà vừa xác định giá trị di sản, vừa phục dựng quy trình tái tạo mộc bản kinh Phật; các hoạt động hợp tác với tổ chức tôn giáo cũng cho thấy tri thức có thể kết nối với thực tiễn cộng đồng. Những ví dụ ấy củng cố một tiêu chuẩn cần thiết cho phát triển bền vững: bảo tồn giá trị và mở rộng cơ hội phải đi cùng nhau, thay vì bị xem là hai mục tiêu cạnh tranh.
Diễn đàn Nhân văn đặt câu hỏi cho thời đại AI
Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 21 đến 28/10, với 21 hội thảo, tọa đàm và thảo luận bàn tròn, dự kiến quy tụ khoảng 1.300 học giả, trong đó có 250 diễn giả quốc tế. Quy mô ấy có ý nghĩa không chỉ ở số lượng người tham dự: nó cho thấy những câu hỏi về con người trong thời đại công nghệ cần được thảo luận rộng, liên ngành và có kết nối quốc tế. Ngày 24/10, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức đối thoại khoa học quốc tế về khoa học xã hội và nhân văn trong thời đại trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế. AI đang tác động tới nghiên cứu, đào tạo và đời sống xã hội, nhưng tốc độ công nghệ không tự trả lời được các vấn đề về phẩm giá, bản sắc, công bằng hay trách nhiệm cộng đồng. Thông điệp “xã hội không chỉ cần thông minh hơn, mà còn phải nhân văn hơn” vì thế không phải lời kêu gọi chung chung: đó là tiêu chí để đánh giá hướng đi của đổi mới.
Thước đo tiếp theo là tri thức đi vào thực tiễn
Khoa học xã hội và nhân văn sẽ khó tạo ảnh hưởng nếu chỉ dừng ở giải thích hiện tượng hoặc công bố nghiên cứu. Diễn đàn đặt ra yêu cầu chuyển tri thức thành khuyến nghị chính sách, chương trình hợp tác và ứng dụng cụ thể; đồng thời thúc đẩy đối thoại liên ngành để nhìn rõ hơn những vấn đề phức tạp do chuyển đổi số, AI và hội nhập quốc tế đặt ra. Năm 2026, nhà trường cho biết đã triển khai hơn 10 báo cáo tư vấn chính sách trọng điểm và công bố các báo cáo quốc gia về văn hóa, con người, thể chế và công nghệ truyền thông. Đây là dấu hiệu đáng ghi nhận, nhưng kết quả lâu dài còn phụ thuộc vào việc các đề xuất có đến được với cơ quan hoạch định chính sách và cộng đồng hay không. Nhà trường kỳ vọng các cuộc gặp tại diễn đàn sẽ phát triển thành nhóm nghiên cứu liên quốc gia, công bố chung, trao đổi học thuật và chương trình đào tạo, đồng thời tiếp nhận có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế. Thành công nên được đo bằng những kết nối ấy tạo ra thay đổi gì trong đời sống.
Hai hoạt động học thuật cùng gợi một ưu tiên: đặt con người vào trung tâm không có nghĩa là quay lưng với công nghệ, mà là bảo đảm đổi mới phục vụ công bằng, văn hóa và năng lực cộng đồng. Trưng bày về nguồn lực nhân văn nêu bật nền tảng giá trị; Diễn đàn Nhân văn mở rộng cuộc thảo luận trước sức ép của AI và hội nhập. Kết luận cần rõ ràng: phát triển bao trùm và bền vững chỉ thành hiện thực khi tri thức nhân văn được đưa từ diễn đàn vào quyết định và thực hành cụ thể.
