Một cửa ngõ mới từ nội địa Trung Quốc ra biển
Kênh đào Bình Lục là tuyến đường thủy dài 134,2 km ở Quảng Tây, nối cửa sông Bình Đường tại Hoành Châu với vịnh Bắc Bộ, giúp hàng hóa từ nội địa Trung Quốc tiếp cận biển qua một hành lang ngắn hơn. Công trình chính thức mở cửa cho tàu thuyền ngày 16/9, ngay trước Hội chợ Trung Quốc – ASEAN lần thứ 23 tại Nam Ninh. Mốc khai thông này đáng chú ý không chỉ vì một tuyến kênh mới xuất hiện, mà còn vì nó đưa kết nối vịnh Bắc Bộ vào trung tâm cuộc cạnh tranh logistics khu vực. Tàu có trọng tải đến 5.000 tấn được thiết kế để lưu thông trên tuyến; so với lộ trình đường thủy qua Quảng Châu, hàng hóa có thể rút ngắn hơn 560 km. Con số đó mở ra khả năng tiết kiệm thời gian và chi phí, nhưng chưa bảo đảm rằng doanh nghiệp sẽ đổi tuyến ngay: lịch tàu, trung chuyển và độ tin cậy của dịch vụ vẫn quyết định lựa chọn.
Luồng hàng có thể đổi hướng, không chỉ rút ngắn quãng đường
Ý nghĩa lớn nhất của kênh đào Bình Lục nằm ở vai trò mắt xích trong mạng lưới đa phương thức. Hàng từ các khu vực nội địa như Trùng Khánh, Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu và Quảng Tây có thể ra biển thuận lợi hơn thay vì đi vòng qua các cảng ở Quảng Đông. Theo chiều ngược lại, hàng từ các nước ASEAN ven biển có thể đến cảng Khâm Châu, đi qua kênh tới Hoành Châu hoặc Nam Ninh, rồi tiếp tục bằng đường sắt tới Trùng Khánh hay Thành Đô và mạng lưới vận tải Trung Quốc – châu Âu. Như vậy, tuyến mới không chỉ cạnh tranh với một hành lang hàng hải; nó còn ghép đường thủy, cảng và đường sắt thành lựa chọn vận chuyển xuyên lục địa. Đây là triển vọng đáng kể cho thương mại Đông Nam Á, song lợi ích sẽ phụ thuộc vào khả năng phối hợp lịch trình, thủ tục và năng lực xử lý hàng tại từng đầu mối.
Việt Nam có lợi thế gần kề, nhưng cạnh tranh cũng sát hơn
Việt Nam có cơ hội cụ thể vì tuyến Khâm Châu đã có dịch vụ container định kỳ tới Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh và Vũng Tàu. Một trong những chuyến hải trình đầu tiên qua kênh được thực hiện bởi tàu container khởi hành từ Nam Ninh đến Cần Thơ. Điều đó cho thấy kết nối không còn chỉ là khả năng trên bản đồ. Với doanh nghiệp và người sản xuất, trái cây, hải sản và cà phê Việt Nam có thể tiếp cận sâu hơn thị trường nội địa Trung Quốc; doanh nghiệp sản xuất trong nước và nhà đầu tư công nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam cũng có thể dùng hành lang này để nhập đầu vào. Nhưng tuyến ngắn hơn không mặc nhiên biến cảng Việt Nam thành bên thắng cuộc. Khi thời gian và chi phí vận chuyển giảm, nhà sản xuất ASEAN cũng chịu sức ép cạnh tranh lớn hơn. Muốn hưởng lợi, Việt Nam cần nâng chất lượng kết nối từ vùng sản xuất đến cảng, duy trì dịch vụ đều đặn và tránh để hàng hóa phụ thuộc vào một hành lang duy nhất.
Cơ hội chỉ thành lợi ích nếu mạng lưới vận hành tốt
Động lực của dự án đến từ quan hệ thương mại đã gắn chặt: Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN trong 17 năm, còn hai bên giữ vị trí đối tác thương mại lớn nhất của nhau suốt sáu năm liên tiếp. Trong bối cảnh đó, kênh đào là một lựa chọn mới cho vận tải Trung Quốc, đồng thời củng cố kết nối kinh tế giữa Quảng Tây và các thị trường ASEAN. Chi phí thấp hơn và khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn có thể giúp thêm doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia thương mại xuyên biên giới. Tuy nhiên, Việt Nam không nên xem đây là lối tắt chắc chắn dẫn đến tăng trưởng. Lợi thế sẽ phụ thuộc vào việc hàng hóa có thể chuyển tiếp thuận tiện, dịch vụ có đủ ổn định và cảng trong nước có cạnh tranh được về tốc độ lẫn độ tin cậy hay không. Kết luận đáng lưu ý là kênh Bình Lục vừa mở thêm cửa ngõ, vừa nâng chuẩn cạnh tranh: Việt Nam cần kết nối hiệu quả để biến vị trí địa lý thành giá trị thương mại thực.
