Cảnh báo biến hạ tầng số thành mục tiêu
Cáp Internet dưới biển là các đường truyền dữ liệu đặt dưới đáy biển, kết nối mạng viễn thông giữa các quốc gia và giúp duy trì những dịch vụ trực tuyến xuyên biên giới. Đây là hạ tầng ít người nhìn thấy nhưng không thể xem nhẹ khi căng thẳng quân sự lan tới vùng Vịnh. Ngày 19/10, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Hossein Mohebbi cảnh báo các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz có thể trở thành mục tiêu nếu chiến tranh với Mỹ tái diễn. Ông nói có 7 tuyến cáp lớn ở khu vực, phục vụ Internet toàn cầu và truyền tải dữ liệu thương mại. Những tuyên bố này không dừng ở lời cảnh báo chung: hai quan chức an ninh Iran nói nước này đã vạch kế hoạch nhắm vào cáp liên lạc dưới biển vùng Vịnh nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công. Điều đó cho thấy Tehran muốn đưa hạ tầng Internet vào danh sách đòn đáp trả, mở rộng rủi ro từ chiến trường sang đời sống số.
Bảy tuyến cáp không đồng nghĩa Internet toàn cầu sẽ tê liệt
Eo biển Hormuz có vị trí chiến lược với vận tải năng lượng, nhưng không phải mọi luồng dữ liệu quốc tế đều phụ thuộc vào đoạn biển này. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế, cáp dưới biển truyền tải khoảng 99% lưu lượng Internet toàn cầu; tuy nhiên, nhà nghiên cứu Alan Mauldin của TeleGeography cho biết chưa đến 1% băng thông quốc tế đi qua Hormuz. Hai con số ấy cần được đặt cạnh nhau: cáp biển là xương sống toàn cầu, còn riêng các tuyến qua Hormuz chỉ chiếm một phần nhỏ năng lực truyền dẫn quốc tế. Vì thế, một sự cố đơn lẻ ở đây khó có thể khiến Internet toàn cầu sụp đổ. Nhưng kết luận rằng rủi ro không đáng kể cũng là sai lầm. Mức độ ảnh hưởng sẽ tùy số tuyến bị hư hại, thời gian gián đoạn và khả năng chuyển lưu lượng sang các đường dự phòng. Đây là lý do cảnh báo về cáp ngầm Hormuz đáng chú ý, dù không nên diễn giải nó thành dự báo mất kết nối trên toàn thế giới.
Tổn thất dễ thấy nhất có thể nằm ở dịch vụ thường ngày
Người dùng có thể không nhìn thấy cáp dưới biển, nhưng sự cố trên những tuyến cáp viễn thông này có thể chạm tới các hoạt động quen thuộc. Theo các nhà phân tích, nếu nhiều tuyến cùng bị cắt, dịch vụ Internet có thể chậm lại, còn giao dịch tài chính, thương mại điện tử và điện toán đám mây có thể bị gián đoạn. Ngân hàng, dịch vụ đám mây và liên lạc doanh nghiệp cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng, nhất là tại những nước có ít đường truyền dự phòng. Tác động vì vậy không chỉ là trang web tải chậm. Doanh nghiệp phụ thuộc vào trao đổi dữ liệu xuyên biên giới có thể gặp trục trặc trong vận hành; người dùng có thể khó tiếp cận dịch vụ số mà họ vẫn sử dụng hàng ngày. Tuy nhiên, hậu quả không giống nhau ở mọi quốc gia: nơi có nhiều tuyến thay thế thường có thêm khả năng duy trì kết nối. Điều cần theo dõi không chỉ là việc cáp có bị nhắm đến hay không, mà còn là quy mô hư hại và thời gian khôi phục.
Đe dọa kéo dài gián đoạn khiến nguy cơ khó kiểm soát
Bối cảnh của lời cảnh báo là Tehran đang phát tín hiệu chuẩn bị cho khả năng giao tranh với Mỹ tái bùng phát và tuyên bố sẽ đáp trả mạnh hơn nếu bị tấn công. Trong tháng 10, quan chức an ninh cấp cao Mohsen Rezaei cũng nêu khả năng nhắm vào cáp Internet dưới biển, trung tâm dữ liệu và hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo có liên hệ với Mỹ. Đây là cách mở rộng danh sách mục tiêu từ cơ sở quân sự sang những mắt xích dân sự và thương mại. Điểm đáng lo hơn là một quan chức Iran nói nước này sẽ tìm cách ngăn cản việc sửa chữa sau các cuộc tấn công, nhằm kéo dài gián đoạn liên lạc và Internet. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết tại cuộc họp cấp bộ trưởng OIC ngày 17/10 rằng hoạt động hàng hải bình thường qua Hormuz có thể được khôi phục trong vòng 7 ngày nếu Washington chấp thuận các điều khoản của Tehran. Thông điệp này cho thấy căng thẳng còn gắn với thương lượng chính trị, nhưng chưa thể xem là bảo đảm rằng các tuyến cáp sẽ an toàn.
Kết luận, cảnh báo của Iran chưa đồng nghĩa một cuộc tấn công chắc chắn sẽ xảy ra, cũng không cho thấy Internet toàn cầu sẽ tê liệt nếu cáp tại Hormuz gặp sự cố. Dẫu vậy, việc công khai đưa cáp ngầm vào tính toán quân sự là dấu hiệu đáng quan ngại: kết nối số có thể trở thành một phần của sức ép trong xung đột. Khả năng dự phòng và sửa chữa nhanh sẽ quyết định liệu thiệt hại có chỉ gây gián đoạn cục bộ hay kéo dài thành vấn đề lớn hơn. Bởi vậy, rủi ro cần được nhìn nhận tỉnh táo, không phóng đại nhưng cũng không xem nhẹ.
