Xanh hóa đã thành điều kiện cạnh tranh
Xanh hóa doanh nghiệp là quá trình giảm phát thải và đưa các tiêu chí môi trường vào sản xuất, logistics, quản trị dữ liệu và quan hệ với đối tác trong toàn bộ hoạt động kinh doanh. Đây không còn là lựa chọn để làm đẹp hình ảnh: năng lực chứng minh kết quả xanh và minh bạch đang quyết định doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường, vốn và vị trí trong chuỗi cung ứng hay không. Tại phiên thảo luận về chuỗi giá trị bền vững và logistics xanh trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ngày 27 tháng 10, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Đỉnh nhấn mạnh rằng các chuỗi giá trị toàn cầu đang tái tổ chức theo hướng xanh hơn, minh bạch hơn và thông minh hơn. Áp lực đến từ tiêu chuẩn giảm phát thải, quy định bền vững ngày càng chặt tại các thị trường lớn và xu hướng tiêu dùng xanh. Vì thế, minh bạch doanh nghiệp phải đi xa hơn tuyên bố: dữ liệu phát thải cần đo lường được, nhất quán và có thể chia sẻ với khách hàng, nhà đầu tư.
Điểm đáng lưu ý là tiêu chuẩn xanh không dừng ở cổng nhà máy. Logistics xanh đòi hỏi kết nối sản xuất, vận tải, kho bãi và cảng biển; nếu từng mắt xích dùng cách đo khác nhau, doanh nghiệp khó kiểm soát phát thải lẫn chi phí. Do đó, yêu cầu gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu đang chuyển từ “có cam kết” sang “có dữ liệu, quy trình và đối tác cùng thực hiện”.
Động lực từ làn sóng công nghệ sạch châu Á
Trong lúc cam kết Net Zero toàn cầu có dấu hiệu chững lại, công nghệ sạch châu Á đang tạo thêm sức ép cạnh tranh lẫn cơ hội chuyển đổi. Theo báo cáo thường niên của Net Zero Tracker, tỷ lệ doanh nghiệp niêm yết Trung Quốc đặt mục tiêu Net Zero tăng từ 24% lên 28% so với năm trước. Trên phạm vi toàn cầu, 64% trong số 1.957 doanh nghiệp niêm yết thuộc danh sách Forbes Global 2000 được theo dõi đã đặt mục tiêu Net Zero, gần như không đổi so với năm 2025. Sự khác biệt không chỉ nằm trên giấy. Số doanh nghiệp châu Á có mục tiêu giảm phát thải theo chuẩn khoa học tăng 53% trong năm 2025, lên 3.513 đơn vị. Trung Quốc chiếm 23 trong 36 dự án khử carbon sâu quy mô thương mại trên toàn cầu đã đạt quyết định đầu tư cuối cùng trong 12 tháng qua. Dòng vốn và năng lực công nghệ này có thể đẩy nhanh việc hình thành tiêu chuẩn mới; doanh nghiệp không chuẩn bị sẽ đối mặt nguy cơ bị tụt khỏi mạng lưới nhà cung cấp.
Với Việt Nam, động lực chuyển đổi còn đến từ áp lực tái cấu trúc tại các thị trường xuất khẩu lớn, trong đó có tiêu chuẩn CBAM của EU và yêu cầu ESG từ các tập đoàn đa quốc gia. Cam kết Net Zero vào năm 2050 đã đặt ra định hướng, nhưng doanh nghiệp cần xem đó là điểm khởi đầu cho kế hoạch vận hành, không phải giấy thông hành tự động. Xu hướng điện khí hóa dự kiến là chủ đề nổi bật tại Hội nghị COP năm nay, một tín hiệu khác cho thấy công nghệ và chuẩn xanh sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.
Khoảng cách lớn nhất là từ cam kết đến thực thi
Đầu tư công nghệ sạch tăng nhanh không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đã có lộ trình đáng tin. Ngay tại Trung Quốc, nơi ghi nhận nhiều dự án công nghiệp sạch, chỉ 17% doanh nghiệp vừa đặt mục tiêu Net Zero vừa công bố kế hoạch triển khai cụ thể. Con số này cho thấy khoảng cách giữa vốn đầu tư, tuyên bố và thay đổi thực tế vẫn là điểm yếu của chuyển dịch xanh. Doanh nghiệp vì vậy nên bắt đầu bằng việc xác định phát thải ở các khâu trọng yếu, thống nhất cách thu thập dữ liệu và gắn mục tiêu với người chịu trách nhiệm, mốc thời gian cùng kế hoạch cải tiến. Một tuyên bố chung chung khó thuyết phục bên mua hay tổ chức cấp vốn; lộ trình có phạm vi rõ, số liệu kiểm chứng được và tiến độ công khai mới tạo dựng được niềm tin.
Việc này không thể giao riêng cho bộ phận môi trường. Cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và đối tác cần phối hợp để nối nhu cầu thực tiễn với công nghệ, tài chính và dữ liệu phù hợp. Thành phố có thể tạo điều kiện thử nghiệm và mở rộng giải pháp, nhưng từng doanh nghiệp vẫn phải biến tiêu chuẩn thành quy trình cụ thể trong nhà máy, nông nghiệp, dịch vụ và logistics. Nếu thiếu sự liên kết ấy, khoản đầu tư xanh dễ thành thiết bị rời rạc, không giúp doanh nghiệp chứng minh hiệu quả trên toàn chuỗi.
Chuẩn bị năng lực chứng minh, không chỉ lời hứa
Thứ tự ưu tiên nên rõ ràng: đo lường hiện trạng trước, chọn mục tiêu phù hợp sau, rồi lập lộ trình thực thi và cơ chế báo cáo. Cùng lúc, doanh nghiệp cần rà soát yêu cầu của khách hàng và thị trường đích để biết dữ liệu nào phải cung cấp, tiêu chuẩn nào cần đáp ứng, mắt xích nào tạo ra phần lớn phát thải. Đây là cách biến xanh hóa doanh nghiệp từ một khoản đầu tư mang tính hình ảnh thành năng lực giữ khách hàng và tiếp cận nguồn vốn. Minh bạch doanh nghiệp cũng cần được xem là hạ tầng kinh doanh. Khi dữ liệu giữa nhà máy, đơn vị vận tải, kho và cảng không khớp, đối tác khó đánh giá tiến bộ hoặc tin vào tuyên bố giảm phát thải. Kết nối phương pháp đo lường và chia sẻ dữ liệu vì thế có giá trị cạnh tranh ngang với đầu tư thiết bị.
Kết luận, cánh cửa vào chuỗi giá trị toàn cầu sẽ ngày càng mở rộng cho doanh nghiệp biết chứng minh điều mình cam kết, chứ không chỉ nói về ý định. Làn sóng công nghệ sạch châu Á tạo ra lựa chọn và động lực, nhưng không thể thay thế kế hoạch riêng của từng doanh nghiệp. Ai sớm xây dựng lộ trình khả thi, dữ liệu đáng tin và phối hợp với đối tác sẽ có vị thế tốt hơn để tiếp cận thị trường và vốn; ai trì hoãn sẽ phải chạy theo tiêu chuẩn do người khác đặt ra.
