Đường sắt Bến Thành – Cần Giờ: Mốc bốn năm có khả thi?

Mục tiêu bốn năm cần được nhìn đúng mốc

Đường sắt Bến Thành – Cần Giờ là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 54 km, nối khu vực chợ Bến Thành với khu đất 39 ha giáp dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ, đi qua chín phường, xã của TP.HCM. Tuyến dự kiến khai thác thương mại vào tháng 12/2029; tính từ thời điểm động thổ tháng 12/2025, thời gian hoàn thành theo kế hoạch là khoảng bốn năm. Đó là tiến độ tham vọng nhưng không nằm ngoài những gì từng đạt được ở các dự án quốc tế có chiều dài gần tương đương. Tuy nhiên, phép so sánh chỉ có ý nghĩa nếu phân biệt rõ các mốc: khởi công ban đầu, thi công đồng loạt trên toàn tuyến và ngày mở cửa khai thác. Với dự án TP.HCM, các hạng mục trọng điểm được thông báo sẽ triển khai đồng loạt từ ngày 30/10/2026. Vì vậy, con số bốn năm là khung tiến độ tổng thể, không đồng nghĩa mọi hạng mục xây lắp đều có bốn năm thi công.

Đặt cạnh Nhật Bản, Trung Quốc và Dubai

Trong so sánh quốc tế đường sắt, Bến Thành – Cần Giờ không phải ngoại lệ nếu xét riêng thời gian thi công. Tsukuba Express ở Nhật Bản dài 58,3 km, có 20 ga; tính từ lúc triển khai thi công trên toàn tuyến đến khi vận hành, dự án mất khoảng bốn năm hai tháng. Nhưng tính từ lễ khởi công ban đầu, hành trình kéo dài gần 11 năm, cho thấy cách chọn mốc có thể làm thay đổi đáng kể kết quả so sánh. Metro số 18 ở Quảng Châu dài 58,3 km, xây dựng giai đoạn 2017–2021 và mất khoảng bốn năm để khai thác. Tuyến Đỏ Dubai Metro dài khoảng 52 km và hoàn thành trong khoảng ba năm sáu tháng tính từ khởi công đến vận hành. Các mốc này khiến mục tiêu của TP.HCM có cơ sở tham chiếu, nhưng không phải lời bảo đảm rằng dự án sẽ tự động về đích đúng hạn.

Khác biệt về kết cấu cũng quan trọng như chiều dài. Quảng Châu xây tuyến ngầm toàn bộ, còn phần lớn tuyến Bến Thành – Cần Giờ đi trên cầu cạn; do đó, không thể xem hai dự án có cùng mức độ phức tạp chỉ vì quãng đường tương đương. Tsukuba Express cũng cho thấy tiến độ xây dựng rail cần được đánh giá theo từng mốc, thay vì chỉ lấy ngày khởi công làm thước đo.

Điều gì sẽ quyết định mốc năm 2029?

Thách thức chính không chỉ là dựng đủ chiều dài tuyến trong thời gian ngắn, mà còn là ghép nối nhiều hạng mục thành một hệ thống vận hành được. Dự án có đoạn ngầm, cầu cạn, hai ga đầu cuối, depot, trung tâm điều hành cùng các hệ thống điện, thông tin, tín hiệu và thu soát vé. Cầu dây văng vượt sông Soài Rạp có nhịp chính dài 360 m là một hạng mục kỹ thuật đáng chú ý; phần trên cao cũng cần khoảng 1.300 phiến dầm điển hình. Công trường duy trì 10 mũi thi công, trong khi những phiến dầm đầu tiên đã được đúc và ba bãi đúc lớn đang được hoàn thiện. Đây là tín hiệu cho thấy công tác chuẩn bị sản xuất đã bắt đầu, nhưng tiến độ sẽ còn phụ thuộc vào việc các hạng mục xây dựng và hệ thống kỹ thuật phối hợp đúng nhịp. Mục tiêu năm 2029 vận hành thương mại vì thế có cơ sở so sánh, song vẫn đòi hỏi tổ chức thi công đồng bộ và kiểm soát chặt các điểm giao nhau. Kết luận hợp lý lúc này: bốn năm là khả thi trên giấy, nhưng chỉ có thể thành hiện thực nếu tiến độ công trường theo kịp kế hoạch.