Mô hình này giải quyết bài toán tổ chức ở địa bàn đông đảng viên
Đảng bộ trực thuộc cơ sở ở địa bàn dân cư và nơi có đặc điểm riêng là tổ chức đảng do đảng ủy cấp xã quyết định thành lập để lãnh đạo những địa bàn, cơ quan hoặc đơn vị có quy mô lớn, nhiều tổ chức đảng và đông đảng viên, đồng thời giảm đầu mối và nâng hiệu quả sinh hoạt, quản lý đảng viên. Hướng dẫn 08-HD/BTCTW được Ban Tổ chức Trung ương ban hành ngày 20/10/2026, áp dụng trên địa bàn xã, phường và đặc khu.
Điểm đáng chú ý là hướng dẫn không coi việc thành lập đảng bộ mới như một mục tiêu tự thân. Mô hình chỉ có ý nghĩa khi giúp cấp ủy cấp xã lãnh đạo sát hơn, thay vì tạo thêm tầng nấc hoặc bộ máy. Đảng ủy cấp xã phải căn cứ quy định Trung ương, điều kiện cụ thể và yêu cầu thực tiễn; phạm vi lãnh đạo cần rõ ràng, ổn định, thuận lợi cho chỉ đạo và sinh hoạt đảng.
Ngoài địa bàn dân cư, phạm vi hướng dẫn còn gồm đảng bộ tại doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước và trong từng đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của đảng ủy cấp xã. Việc xây dựng đề án, quyết định thành lập và kiện toàn cấp ủy phải dân chủ, công khai, minh bạch, bảo đảm tổ chức đảng hoạt động liên tục, không gián đoạn sinh hoạt hay quản lý đảng viên.
Điều kiện thành lập phải dựa trên thực tế, không chạy theo con số
Với đảng bộ trực thuộc cơ sở ở địa bàn dân cư, yêu cầu định lượng khá cao: có ít nhất 3 chi bộ thôn, tổ dân phố dự kiến trực thuộc; mỗi chi bộ có từ 100 đảng viên trở lên và tổng số đảng viên của các chi bộ đạt từ 400 trở lên. Các chi bộ cũng cần ở những địa bàn tương đối gần nhau để thuận lợi cho quản lý và hoạt động.
Đáp ứng ngưỡng số lượng chưa đủ để tự động thành lập. Đảng ủy cấp xã cần rà soát địa bàn và đánh giá sự cần thiết, hiệu quả của mô hình, xây dựng đề án, phương án nhân sự và bảo đảm điều kiện hoạt động trước khi quyết định theo thẩm quyền. Cách tiếp cận này hợp lý: quy mô đông là căn cứ xem xét, còn khả năng lãnh đạo ổn định mới là tiêu chí quyết định.
Hướng dẫn cũng đặt giới hạn để ngăn việc hợp thức hóa tổ chức bằng cách chia tách, sáp nhập cơ học chi bộ hoặc điều chuyển đảng viên cho đủ điều kiện. Không nâng cấp chi bộ thôn, tổ dân phố đông đảng viên thành đảng bộ trực thuộc cơ sở. Nếu mô hình không còn đáp ứng điều kiện hoặc hoạt động kém hiệu quả, cấp ủy cấp xã phải đánh giá toàn diện trước khi xem xét tổ chức lại hoặc kết thúc.
Nơi có đặc điểm riêng cũng có ngưỡng riêng
Ở doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, mỗi xã, phường hoặc đặc khu chỉ thành lập một đảng bộ theo mô hình này khi có từ 3 chi bộ trở lên và tổng số đảng viên từ 50 người trở lên. Các doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị sự nghiệp ngoài công lập phải có trụ sở làm việc chính trên cùng địa bàn, thuộc phạm vi lãnh đạo, quản lý của đảng ủy cấp xã.
Với đơn vị sự nghiệp công lập, điều kiện được nêu là có từ 2 chi bộ và tổng số đảng viên từ 30 người trở lên. Trường hợp chưa đủ 30 đảng viên nhưng đơn vị có vị trí quan trọng về chính trị, kinh tế, xã hội và cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đảng ủy cấp xã có thể xem xét quyết định theo quy định Trung ương.
Các ngưỡng này cho thấy hướng dẫn phân biệt nhu cầu theo loại hình, thay vì áp một chuẩn duy nhất cho mọi nơi. Khi thành lập đảng bộ tại nơi có đặc điểm riêng, yêu cầu lãnh đạo của tổ chức đảng cần đi cùng việc tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị sự nghiệp hoạt động ổn định, đúng pháp luật.
Cấp ủy gọn, kiêm nhiệm và gắn với năng lực thực hiện
Ban thường vụ đảng ủy cấp xã chỉ định cấp ủy, bí thư và phó bí thư nhiệm kỳ 2025–2030 theo tiêu chuẩn, điều kiện, cơ cấu và quy định hiện hành. Với đảng bộ trực thuộc cơ sở ở địa bàn dân cư, ban chấp hành có không quá 7 đồng chí; cơ cấu định hướng gồm bí thư là ủy viên ban thường vụ hoặc ban chấp hành đảng bộ xã, phường, đặc khu và một phó bí thư là lãnh đạo hoặc công chức cơ quan tham mưu, giúp việc của đảng ủy cấp xã.
Cấp ủy hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm. Ban thường vụ đảng ủy cấp xã quyết định số lượng cấp ủy viên cụ thể dựa trên quy mô, đặc điểm địa bàn, số tổ chức đảng, số đảng viên và yêu cầu nhiệm vụ, nhưng không vượt mức tối đa; việc phân công cấp ủy viên phụ trách từng mặt công tác phải phù hợp năng lực và khả năng đảm nhiệm.
Nếu đảng bộ có đông đảng viên và khối lượng công việc lớn, đảng ủy cấp xã được ưu tiên phân công cán bộ, công chức tại cơ quan tham mưu, giúp việc hỗ trợ. Việc thuê hỗ trợ chuyên môn, nếu có, phải đúng quy định, nêu rõ công việc, thẩm quyền ký, kinh phí và trách nhiệm quản lý; không làm phát sinh biên chế hay cơ quan chuyên trách mới. Sau khi thành lập, cần kiện toàn cấp ủy, phân công nhiệm vụ, bàn giao hồ sơ và tổ chức hoạt động theo quy định.
