Kết nối dữ liệu mới là điểm khởi đầu của logistics xanh
Logistics xanh là cách tổ chức vận chuyển, lưu kho và phân phối dựa trên dữ liệu minh bạch, phối hợp liền mạch và hiệu quả đo được để giảm lãng phí lẫn tác động môi trường. Vì vậy, muốn chuỗi cung ứng xanh hơn, doanh nghiệp không thể chỉ đổi phương tiện hay mua thêm thiết bị; trước hết, cảng, kho và đơn vị vận tải phải chia sẻ thông tin đáng tin cậy.
Thông điệp này được nêu tại phiên thảo luận “Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh”, diễn ra ngày 27/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tại TP.HCM. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng công nghệ hiện đại sẽ khó tạo hiệu quả nếu quy trình vẫn rời rạc. Nhiều doanh nghiệp cảng biển, vận tải và kho bãi đã số hóa, nhưng sử dụng nền tảng riêng, thiếu tiêu chuẩn chung nên dữ liệu logistics khó trao đổi. Số hóa riêng lẻ không đồng nghĩa với kết nối: khi một mắt xích không biết hàng đã sẵn sàng hay phương tiện đang ở đâu, cả chuỗi phải trả giá bằng thời gian và nhiên liệu.
Những “ốc đảo” thông tin biến thành thời gian chờ và phát thải
Một lô hàng đồ gỗ gồm 10 container xuất khẩu sang Mỹ có thể sẵn sàng tại nhà máy nhưng vẫn lỡ chuyến nếu các bên không thống nhất lịch lấy container rỗng, đóng hàng, đón sà lan và cập cảng. Ông Cao Hồng Phong, Phó tổng giám đốc Gemalink, dùng tình huống này để chỉ ra cái giá của dữ liệu bị chia cắt: hàng phải chờ, chi phí vận chuyển và lưu kho phát sinh, còn phương tiện có thể chạy không tải.
Đây không phải vấn đề có thể xử lý chỉ bằng một ứng dụng mới nếu các bên vẫn nhập thông tin theo cách khác nhau. Khi nhà sản xuất, kho bãi, vận tải và cảng cập nhật đúng lúc trên các hệ thống có khả năng trao đổi, doanh nghiệp có thể ghép tải, chọn tuyến phù hợp và hạn chế hành trình rỗng. Kết nối dữ liệu vì thế là một biện pháp giảm chi phí vận hành, đồng thời hỗ trợ giảm phát thải mà không phải chờ thay mới toàn bộ đội xe.
Với đơn vị nhỏ, khả năng tiếp cận dịch vụ cũng quan trọng. Nền tảng Smartport của Gemalink được giới thiệu là mở quyền truy cập miễn phí, hỗ trợ kết nối vận tải, gom hàng lẻ và thực hiện thủ tục thuận tiện hơn. Những lô nông sản chỉ bằng nửa container cũng cần dịch vụ gom hàng và vận chuyển phù hợp, thay vì bị bỏ lại ngoài các giải pháp dành cho lô lớn.
Chuẩn hóa phép đo để biến cam kết giảm phát thải thành lựa chọn thực tế
Dữ liệu kết nối chỉ có giá trị khi các bên hiểu và đo cùng một cách. Nếu mỗi doanh nghiệp tính phát thải theo phương pháp riêng, không thể so sánh đáng tin cậy giữa các tuyến hay phương thức vận chuyển; cũng khó xác định khâu nào gây lãng phí. Khi thông tin về đơn hàng, tải trọng, hành trình và năng lượng tiêu thụ được ghi nhận nhất quán, doanh nghiệp có cơ sở tối ưu tuyến, ghép hàng và cân nhắc phát thải cùng thời gian giao nhận.
Chuẩn hóa cần đi cùng hạ tầng có thể liên thông và quy tắc chung cho giao dịch điện tử, chứng từ số, định danh cảng xanh và kho hàng xanh. Các tiêu chí về phát thải CO₂ và hiệu quả sử dụng năng lượng phải phản ánh kết quả thực tế; nếu không, nhãn “xanh” chỉ là tuyên bố khó kiểm chứng. Điều đó cũng đòi hỏi nền tảng đủ khả năng trao đổi dữ liệu giữa các bên, thay vì tạo thêm những kho thông tin biệt lập.
Hướng đi khả thi là thí điểm hành lang Cái Mép - Thị Vải kết nối với các trung tâm công nghiệp tại TP.HCM và Bình Dương, sau đó dùng kết quả để chọn giải pháp hiệu quả và nhân rộng. Thử nghiệm trên một hành lang giúp kiểm tra cả tiêu chuẩn đo lường lẫn phối hợp vận hành trước khi mở rộng.
Minh bạch chuỗi cung ứng là lợi thế cạnh tranh, không phải thủ tục phụ
Thị trường quốc tế ngày càng đặt trọng tâm vào khả năng chứng minh nguồn gốc và dấu chân carbon. Một nhà máy có năng suất cao vẫn có thể mất lợi thế nếu logistics thiếu minh bạch hoặc không cung cấp được dữ liệu phát thải đáng tin cậy. Với doanh nghiệp Việt Nam, năng lực cạnh tranh vì thế không chỉ nằm ở sản phẩm hay chi phí sản xuất, mà còn ở khả năng phối hợp xuyên suốt chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu của đối tác.
Các đơn vị xuất khẩu nhỏ cũng có thể bắt đầu từ những việc thiết thực như bảo dưỡng phương tiện, tiết kiệm điện trong kho, quản lý đơn hàng và hành trình bằng phần mềm. Nhưng để các cải thiện này được ghi nhận và so sánh, cần một cách đo thống nhất cùng dữ liệu đủ minh bạch. Kết nối cảng, kho và vận tải không phải lớp công nghệ trang trí; đó là nền tảng để kiểm soát chi phí, chứng minh tiến bộ môi trường và bảo vệ cơ hội tiếp cận thị trường.
Kết luận, logistics xanh không bắt đầu bằng cuộc đua mua thiết bị mà bằng việc làm cho các mắt xích phối hợp chính xác hơn. Chuẩn hóa dữ liệu, đầu tư hạ tầng liên thông và thống nhất phương pháp đo sẽ giúp doanh nghiệp giảm thời gian chờ, sử dụng nhiên liệu hiệu quả và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế. Nếu dữ liệu vẫn nằm trong những “ốc đảo”, cả chuỗi sẽ tiếp tục gánh chi phí và phát thải mà lẽ ra có thể tránh.
