Từ điểm tập kết hàng đến cảng bằng sà lan điện
Sà lan điện là phương tiện vận tải đường thủy chạy bằng điện, có thể thay thế nhiên liệu truyền thống trên một số tuyến hàng hóa và giảm phát thải khi được nạp bằng nguồn điện tái tạo. Mô hình này đáng chú ý không chỉ vì phương tiện mới, mà vì nó đưa giải pháp giảm carbon vào một mắt xích cụ thể của chuỗi xuất khẩu. CMA CGM phát triển sà lan CMA CGM Electra cùng Gemadept và Nike, đưa phương tiện chạy điện vào chuỗi logistics phục vụ hàng xuất khẩu. Tàu kết nối điểm tập kết hàng của Nike tại Bình Dương trước sáp nhập với cảng Gemalink ở khu vực Cái Mép - Thị Vải, tạo tuyến vận chuyển hàng hóa đường thủy từ nội địa ra cảng biển. Với doanh nghiệp xuất khẩu, giá trị thực tế nằm ở khả năng đưa hàng tới cảng đúng lịch, chứ không chỉ ở nhãn “xanh”.
Quy mô phương tiện cho thấy đây không phải thử nghiệm ở mức biểu tượng: Electra dài gần 80 m, có trọng tải toàn phần 3.500 tấn và sức chở 182 TEU. Con số ấy đặt ra kỳ vọng về vận tải xanh có năng lực phục vụ hàng hóa đáng kể, đồng thời buộc các bên phải chứng minh hiệu quả qua vận hành thường nhật.
Điện tái tạo mới làm trọn ý nghĩa giảm phát thải
Một con tàu chạy điện chưa tự động đồng nghĩa với vận tải ít carbon: dấu chân môi trường còn tùy thuộc nguồn điện dùng để sạc. Trong mô hình này, vận tải đường thủy được ghép với hạ tầng sạc tại Gemalink sử dụng điện tái tạo được chứng nhận từ hệ thống điện mặt trời phát triển ngay tại cảng. Sà lan trang bị pin CATL, thời gian sạc khoảng bốn giờ. Sự kết hợp giữa phương tiện và nguồn điện sạch giúp mục tiêu giảm phát thải có cơ sở rõ hơn so với việc chỉ thay động cơ mà bỏ qua nơi cung cấp năng lượng.
Theo tính toán của CMA CGM, Electra có thể vận chuyển hơn 50.000 TEU mỗi năm và giảm khoảng 778 tấn CO₂. Đây là mức dự kiến, không nên xem như kết quả đã được kiểm chứng dài hạn. Doanh nghiệp cho biết sẽ tiếp tục đánh giá, tối ưu vận hành và nghiên cứu khả năng nhân rộng tại Việt Nam cũng như các thị trường có điều kiện phù hợp. Việc công bố số liệu nền và đo đạc sau triển khai sẽ quyết định liệu năng lượng tái tạo có chuyển thành lợi ích môi trường ổn định hay không.
Logistics xanh cần lịch trình và dữ liệu thông suốt
Điểm dễ bị bỏ qua trong câu chuyện sà lan điện là một phương tiện sạch vẫn có thể vận hành kém hiệu quả nếu hàng, container và lịch tàu không khớp nhau. Ông Cao Hồng Phong, Phó tổng giám đốc Cảng Quốc tế Gemalink, nhấn mạnh tại phiên chuyên đề về logistics xanh ngày 27/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026 rằng logistics xanh phải bảo đảm minh bạch, độ tin cậy và hiệu quả thực tế trong vận chuyển hàng hóa. Nếu một khâu bị đứt gãy, hàng có thể lỡ chuyến, phát sinh chi phí và làm lượng phát thải tăng lên. Vì thế, phối hợp dữ liệu giữa chủ hàng, nhà sản xuất, doanh nghiệp vận tải và cảng không phải phần phụ trợ; đó là điều kiện để phương tiện xanh phát huy tác dụng.
Ông Phong đề xuất thí điểm kết nối dữ liệu container lạnh từ Đồng bằng sông Cửu Long đến Cái Mép - Thị Vải để các bên chủ động hơn trong kế hoạch giao nhận. Một mạng lưới thông tin cập nhật về thời điểm hàng sẵn sàng, nơi lấy container rỗng, lúc đóng hàng và lịch phương tiện có thể hạn chế chờ đợi cũng như chuyến vận chuyển không cần thiết. Đây là hướng đi thực tế: cải thiện phối hợp có thể tạo hiệu quả trước cả khi doanh nghiệp đầu tư thêm nhiều phương tiện hay công nghệ.
Thước đo cho khả năng nhân rộng
Các chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại theo hướng xanh hơn, minh bạch hơn và thông minh hơn; doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu này có lợi thế tham gia mạng lưới sản xuất tương lai. Trong bối cảnh ấy, dự án của CMA CGM, Gemadept và Nike là một bước thử nghiệm đáng giá, nhưng không nên đánh giá thành công chỉ bằng số chuyến hoặc lượng hàng. Cần đối chiếu phát thải, mức tiêu thụ năng lượng, chi phí trên đơn vị hàng, tỷ lệ giao đúng hạn và tổn thất hàng hóa. Các chỉ số này giúp nhận diện cả lợi ích môi trường lẫn hiệu quả thương mại.
Điều quan trọng tiếp theo là công khai kết quả vận hành và xác định điều kiện hạ tầng sạc, nguồn điện tái tạo cũng như khả năng phối hợp dữ liệu trước khi mở rộng mô hình. Kết quả thí điểm cần làm căn cứ lựa chọn giải pháp nhân rộng, thay vì mặc định rằng một công nghệ phù hợp ở mọi tuyến. Sà lan điện có thể trở thành mắt xích hữu ích của logistics xanh, nhưng chỉ khi điện sạch, lịch trình đáng tin cậy và thông tin xuyên suốt cùng đi trên một tuyến.
