Từ ngày kỷ niệm đến nếp sống học đường
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp 24/11 hằng năm để tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc và đưa những giá trị ấy vào đời sống, trong đó có môi trường giáo dục. Bộ GDĐT hướng dẫn các cơ sở giáo dục tổ chức hoạt động hưởng ứng ngày này gắn với nhiệm vụ xây dựng văn hóa học đường, thay vì xem đây là một sự kiện riêng lẻ để hoàn thành. Đợt tuyên truyền, giáo dục cao điểm diễn ra từ 18/11 đến 24/11 hằng năm; hướng dẫn năm 2026 yêu cầu các sở giáo dục, trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên cả nước triển khai trong khoảng thời gian đó. Mục tiêu đáng kỳ vọng không nằm ở sân khấu hay số lượng chương trình, mà ở việc học sinh hiểu và thực hành sự tôn trọng, trách nhiệm, lòng nhân ái trong sinh hoạt thường ngày. Nếu các giá trị chỉ xuất hiện trên băng rôn, ngày hội sẽ trôi qua mà văn hóa nhà trường không đổi.
Việc gắn ngày 24/11 với tinh thần Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 mở ra cơ hội để nhà trường kết nối bài học về văn hóa với sự gắn bó cộng đồng. Năm 2026 là lần đầu hai dịp này được liên kết thành Tuần lễ Văn hóa Đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là lý do phù hợp để trường phối hợp với địa phương, nhưng không nên biến sự phối hợp thành một cuộc chạy đua quy mô.
Thiết thực không đồng nghĩa với tổ chức qua loa
Bộ GDĐT đặt ra một nguyên tắc đúng: hoạt động phải thiết thực, tiết kiệm, trang trọng, đa dạng và phù hợp lứa tuổi, điều kiện từng trường; người học cần là trung tâm, được tham gia chủ động và sáng tạo. Yêu cầu ấy cũng có nghĩa là tránh phô trương, lãng phí, gây quá tải cho học sinh hoặc làm xáo trộn lịch dạy học. Không nên đánh giá hiệu quả bằng số văn bản ban hành hay số tiết mục được trình diễn. Thước đo đáng tin hơn là sự chuyển biến trong cách ứng xử và ý thức của học sinh sau hoạt động. Khi ưu tiên nội dung hơn hình thức, một buổi sinh hoạt lớp có trao đổi thật sự về trách nhiệm, lòng nhân ái và tôn trọng khác biệt có thể có giá trị hơn một chương trình lớn nhưng ít liên hệ với đời sống.
Các trường có thể chọn hoạt động nghệ thuật, trò chơi dân gian, thể thao truyền thống, tìm hiểu lịch sử địa phương hoặc trải nghiệm di sản; hình thức cần linh hoạt theo điều kiện vùng miền và kế hoạch giáo dục. Nhà trường cũng có thể phối hợp với bảo tàng, ban quản lý di tích, nghệ nhân và chuyên gia văn hóa để học sinh tiếp xúc trực tiếp với tư liệu và thực hành. Những chuyến đi hay câu lạc bộ chỉ có ý nghĩa khi được nối với bài học, không phải thêm một đầu việc phong trào.
Đưa giá trị văn hóa vào cả không gian số
Văn hóa học đường không chỉ được hình thành trong lớp học hay sân trường. Bộ GDĐT khuyến khích cơ sở giáo dục sử dụng nền tảng số và mạng xã hội để truyền tải thông tin, câu chuyện đẹp, gương người tốt, việc tốt bằng những sản phẩm ngắn, dễ tiếp cận như đồ họa thông tin, video hoặc podcast. Cách làm này có thể giúp học sinh gặp nội dung văn hóa trong môi trường quen thuộc, nhưng cần đi cùng năng lực tiếp nhận thông tin có chọn lọc và ứng xử có trách nhiệm trên mạng. Nếu chỉ đăng sản phẩm để đủ số lượng, truyền thông số cũng dễ trở thành hình thức. Giá trị của nó nằm ở việc khơi gợi trao đổi, khuyến khích học sinh kể lại trải nghiệm và tạo thói quen chia sẻ nội dung tích cực.
Các sở giáo dục và cơ sở giáo dục được hướng dẫn triển khai hoạt động qua sinh hoạt chuyên đề, chào cờ, sinh hoạt lớp và hoạt động của tổ chức Đoàn, Hội. Nhà trường có thể chọn một vài hình thức phù hợp thay vì tổ chức đồng loạt mọi chương trình. Cách lựa chọn ấy vừa giữ nhịp học tập ổn định, vừa dành chỗ cho học sinh tham gia thực chất.
Thành công phải được nhìn thấy trong hành vi
Điều còn lại sau tuần lễ không nên là hồ sơ minh chứng dày hơn, mà là môi trường an toàn, lành mạnh và giàu bản sắc hơn. Muốn vậy, người đứng đầu, cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên phải làm gương trong cách ứng xử; quy tắc của nhà trường chỉ thuyết phục khi người lớn cũng thực hành những điều mình yêu cầu ở học sinh. Việc đánh giá nên tập trung vào dấu hiệu cụ thể: học sinh có biết lắng nghe, tôn trọng khác biệt, ứng xử văn minh và có trách nhiệm hơn hay không. Đây là hướng tiếp cận có ích hơn việc chạy theo số buổi tổ chức.
Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ có ý nghĩa khi hoạt động trường học giúp học sinh hiểu, trải nghiệm rồi vận dụng giá trị văn hóa vào đời sống, từ lớp học đến không gian mạng. Các trường có thể gắn chương trình với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, nhưng cần chọn việc vừa sức và gắn với thực tế địa phương. Kết luận nên rõ ràng: tổ chức ít mà có chiều sâu tốt hơn phô trương; văn hóa học đường được xây dựng bằng hành vi bền bỉ mỗi ngày, không phải bằng một tuần lễ rầm rộ.
