Con số 86% chưa xóa được rủi ro về đích
Tiến độ sân bay Long Thành là mức hoàn thành xây dựng và các điều kiện cần thiết để đưa cảng hàng không vào khai thác an toàn, đồng bộ; vì vậy, tỷ lệ khối lượng cao chưa đồng nghĩa công trình đã sẵn sàng đón chuyến bay. Báo cáo Bộ Xây dựng gửi Chính phủ cho thấy dự án thành phần 3 do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư đã thực hiện hơn 74.284 tỷ đồng, tương đương trên 86% tổng giá trị. Trong 16 gói thầu chính, bốn gói đã hoàn thành, còn 12 gói đang thi công để hướng tới mục tiêu khai thác thương mại vào tháng 12/2026. Đây là thành quả đáng kể, nhưng không nên đọc như lời bảo đảm về ngày khai trương. Phần việc còn lại tập trung ở những hạng mục khó, trong khi thời gian cho thi công, thử nghiệm, nghiệm thu và cấp phép ngày càng ngắn.
Trong 12 gói xây lắp còn triển khai, tám gói được dự kiến hoàn thành vào tháng 12; bốn gói còn lại bị đánh giá khó bảo đảm tiến độ trong năm 2026: giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa số 1 và nhà để xe. Sự chênh lệch này cho thấy một tỷ lệ tổng thể có thể che khuất điểm nghẽn: các công trình còn vướng lại đều gắn trực tiếp với khả năng vận hành đồng bộ, chứ không phải phần việc có thể tùy ý để sau. Với một dự án lớn, tiến độ được quyết định không chỉ bởi phần đã hoàn thành, mà còn bởi việc các mắt xích cuối cùng có sẵn sàng đúng lúc hay không.
Thiếu người, vật tư và năng lực hoàn thiện
Gói 4.8 là ví dụ rõ nhất về khoảng cách giữa kế hoạch và năng lực tại công trường: hiện có khoảng 1.440 người so với nhu cầu 2.515, thiếu khoảng 1.075 lao động. Khối lượng còn lại gồm khoảng 43 km đường cấp 3 và 8 km đường trục chính, trong khi thi công cần lượng lớn bê tông nhựa và nguồn cung đá, nhựa đường đang thiếu. Thiếu người không chỉ làm chậm một đầu việc riêng lẻ; nó còn khiến việc phối hợp thi công và hoàn thiện hạ tầng khó giữ nhịp. Vì vậy, yêu cầu nhà thầu huy động thêm nhân lực phải đi kèm bảo đảm vật tư, thiết bị, nếu không con số tiến độ trên giấy khó chuyển thành sản lượng thực tế.
Các gói khác cũng cho thấy công việc chưa kết thúc khi phần kết cấu đã thành hình. Ở nhà ga hành khách, thiếu nhân sự kỹ thuật lành nghề và chuyên gia, còn 16 trong 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải chưa được phê duyệt. Nhà ga hàng hóa và nhà để xe tiếp tục chịu sức ép nhân lực, cùng tình trạng chậm nhập khẩu thiết bị chuyên ngành; một số hoạt động vận chuyển có thể kéo dài sang năm 2027. Những vướng mắc ấy khiến bốn gói thầu sân bay có nguy cơ trễ hẹn khác nhau, nhưng cùng đặt ra một câu hỏi: liệu thời gian còn lại có đủ cho cả lắp đặt, thử nghiệm và khắc phục lỗi trước nghiệm thu hay không?
Dòng tiền là nút thắt không thể để kéo dài
Bên cạnh nhân lực và vật liệu, thanh toán nhà thầu đang là rủi ro trực tiếp đối với khả năng duy trì thi công. Theo báo cáo ACV, khối lượng tồn đọng liên quan đến thanh toán vượt 10.430 tỷ đồng, gây sức ép lên dòng tiền và khả năng huy động nhân lực, thiết bị. Đáng chú ý, khó khăn thanh toán cho hạng mục thiết bị tại nhà ga hành khách khiến một số nhà thầu phải thi công cầm chừng, có thể ảnh hưởng kế hoạch khai thác. Đây không phải vấn đề hành chính đứng ngoài công trường: khi tiền về chậm, nhà thầu khó duy trì đội ngũ, mua sắm vật tư và bố trí thiết bị theo tiến độ. Vì thế, thúc tiến độ mà không tháo gỡ dòng tiền sẽ khó tạo ra kết quả bền vững.
Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo ACV sớm giải quyết vướng mắc thanh toán, rà soát khối lượng còn lại và yêu cầu nhà thầu huy động đủ nhân lực, vật tư, thiết bị theo cam kết. Đây là những việc cần được xử lý song song, thay vì chờ công trường chậm thêm mới phản ứng. Đặc biệt, các hạng mục giao thông nội cảng, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa và nhà để xe phải phối hợp với nhau để sân bay có thể vận hành, chứ không chỉ đạt tỷ lệ hoàn thành riêng lẻ. Mốc tháng 12 vì vậy phụ thuộc vào khả năng đưa nguồn lực và thanh toán đến đúng nơi, đúng lúc.
Từ công trường đến ngày khai thác
Mục tiêu đưa Long Thành vào khai thác thương mại không chỉ là một cột mốc của dự án. Theo kế hoạch, sân bay dự kiến phục vụ tối đa khoảng 366 chuyến bay mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Với hành khách, điều quan trọng là các hạng mục thiết yếu hoạt động đồng bộ: nhà ga, đường lăn, sân đỗ, hệ thống dẫn đường, an ninh và cứu nạn cứu hỏa. Một công trình chưa hoàn thiện hoặc chưa được phép vận hành có thể ảnh hưởng đến khả năng tổ chức khai thác, dù phần xây dựng tổng thể đã đạt tỷ lệ cao. Do đó, đánh giá tiến độ cần nhìn cả mức độ sẵn sàng phục vụ, không chỉ nhìn khối lượng thi công.
Kế hoạch đặt mục tiêu hoàn thành nghiệm thu các công trình trọng yếu trong tháng 11; thủ tục về môi trường, an ninh hàng không và bố trí nhân lực khai thác dự kiến hoàn tất đầu tháng 12. Quỹ thời gian này khiến việc xử lý thiếu lao động và tắc thanh toán trở nên cấp bách. Kết luận hợp lý không phải là phủ nhận thành quả 86%, mà là không để con số ấy tạo cảm giác an toàn giả tạo. Muốn giữ mục tiêu khai thác, ACV và các nhà thầu cần chuyển ngay từ đếm khối lượng sang tháo gỡ những điểm nghẽn cụ thể; nếu không, phần trăm hoàn thành cao vẫn có thể đi cùng nguy cơ trễ hẹn.
