Từ làm phần mềm đến tham gia chuỗi giá trị công nghệ
Doanh nghiệp công nghệ Việt tại Nhật là những công ty Việt xây dựng hiện diện và cung cấp sản phẩm, dịch vụ công nghệ cho khách hàng Nhật Bản, ngày càng mở rộng từ phần mềm sang các lĩnh vực đòi hỏi năng lực chuyên môn và giá trị gia tăng cao hơn. Đây không chỉ là đổi danh mục dịch vụ, mà là nỗ lực thay đổi vị trí trong chuỗi giá trị.
Trong hơn hai thập kỷ, hợp tác chủ yếu xoay quanh phát triển phần mềm, vận hành và bảo trì hệ thống. Nhưng nhu cầu chuyển đổi số, ứng dụng AI và hiện đại hóa hạ tầng tại Nhật đang mở ra hướng đi mới. Nhật Bản vốn là thị trường quan trọng của doanh nghiệp Việt; quan hệ hai nước được nâng lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 11/2023 càng tạo thêm bối cảnh thuận lợi cho hợp tác. Tuy vậy, cơ hội không tự động biến thành năng lực cạnh tranh: khách hàng Nhật đòi hỏi chất lượng, kỷ luật và độ tin cậy cao. Vì thế, bước tiến đáng kể không phải chỉ là có thêm hợp đồng, mà là được tham gia từ khâu thiết kế giải pháp đến phát triển sản phẩm.
Hiện diện tại chỗ là lợi thế, nhưng chưa phải đích đến
FPT là doanh nghiệp công nghệ Việt đầu tiên lập pháp nhân tại Nhật vào năm 2005, mở đường cho sự hiện diện lâu dài của doanh nghiệp Việt trên thị trường này. Sau hơn 20 năm, công ty có 18 văn phòng và trung tâm phát triển, với hơn 5.500 nhân sự thuộc 31 quốc tịch làm việc tại Nhật. Nhật Bản hiện là thị trường nước ngoài lớn nhất của FPT. Quy mô đó cho thấy việc xây dựng đội ngũ tại chỗ giúp doanh nghiệp hiểu khách hàng và đáp ứng công việc sát hơn, nhưng cũng kéo theo yêu cầu duy trì nhân lực có chuyên môn và khả năng phối hợp đa văn hóa.
FPT không còn giới hạn ở dịch vụ công nghệ thông tin mà đang mở rộng sang AI, dữ liệu, điện toán đám mây, hiện đại hóa hệ thống lõi, công nghệ ôtô và bán dẫn. Những bước đi tương tự, dù ở quy mô và trọng tâm khác nhau, cũng xuất hiện tại CMC Global, Rikkeisoft, VTI, NTQ Solution và Luvina. Rikkeisoft bắt đầu hoạt động tại Nhật năm 2016 từ một văn phòng nhỏ gần ga Tamachi ở Tokyo, với vài chục nhân sự. Sự hiện diện trực tiếp vì vậy là nền tảng cần thiết, nhưng để tiến lên các dịch vụ có giá trị cao, doanh nghiệp phải chứng minh khả năng giải quyết bài toán chuyên ngành, chứ không chỉ tăng số chi nhánh.
AI và bán dẫn mở cửa, đồng thời nâng chuẩn cuộc chơi
AI, dữ liệu, điện toán đám mây và chuyển đổi số là những hướng mở rộng rõ nét, gắn với nhu cầu hiện đại hóa hệ thống và khai thác tri thức vận hành tại doanh nghiệp Nhật. Bán dẫn là phép thử khó hơn: cuối năm 2025, FPT đưa lô chip thương mại đầu tiên do doanh nghiệp Việt thiết kế vào Nhật thông qua nhà phân phối Restar. Đây là dấu mốc về khả năng thương mại hóa, nhưng chưa thể xem là bằng chứng rằng doanh nghiệp Việt đã có vị trí vững chắc trong chuỗi cung ứng Nhật.
Từ thiết kế đến sản xuất và phân phối ở quy mô lớn còn cần năng lực nghiên cứu, kiểm định chất lượng, bảo đảm nguồn cung và quan hệ bền lâu với đối tác trong chuỗi sản xuất. Tháng 10/2026, FPT tiếp tục trao đổi với Toyota Tsusho NEXTY Electronics về khả năng phân phối chip quản lý nguồn và chip nguồn tại ASEAN và Ấn Độ. Restar cũng đặt mục tiêu phân phối 10 triệu chip do FPT thiết kế tại châu Á – Thái Bình Dương trong ba năm. Các kế hoạch này cho thấy tham vọng mở rộng, nhưng chỉ kết quả triển khai mới quyết định doanh nghiệp có thể tham gia sâu đến đâu.
Năng lực hợp tác sẽ quyết định bước tiến tiếp theo
Thách thức lớn nhất không nằm ở việc gọi tên những lĩnh vực mới, mà ở khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và duy trì chất lượng ổn định. AI cần đội ngũ có năng lực nghiên cứu và hiểu dữ liệu, còn bán dẫn đòi hỏi quy trình kiểm định nghiêm ngặt, nguồn cung đáng tin cậy và đối tác lâu dài. Doanh nghiệp Việt cũng cần đầu tư vào nhân lực, ngoại ngữ và khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa. Nếu thiếu những nền tảng ấy, chuyển hướng sang công nghệ cao dễ dừng ở tuyên bố chiến lược.
Liên kết giữa các công ty có thể giúp giảm khoảng cách tiếp cận khách hàng và chia sẻ kinh nghiệm. Hiệp hội Chuyển đổi số Việt Nam tại Nhật Bản (VADX Japan) được thành lập tại Tokyo vào tháng 7/2024, tạo một không gian kết nối cho doanh nghiệp Việt đang hoạt động tại đây. Trong ba đến năm năm tới, FPT dự kiến tăng nhân sự, tìm cơ hội mua bán và sáp nhập, đồng thời đầu tư vào AI, bán dẫn, điện toán đám mây, dữ liệu, công nghệ ôtô và trung tâm nghiên cứu, phát triển. Hướng đi đó chỉ có ý nghĩa nếu gắn với năng lực sản phẩm và quan hệ đối tác thực chất.
Doanh nghiệp công nghệ Việt đã chứng minh có thể đi từ gia công phần mềm tới các dịch vụ và sản phẩm phức tạp hơn. Nhưng để trở thành mắt xích đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng Nhật, họ cần chuyển từ hiện diện sang đóng góp sâu: đầu tư vào nghiên cứu, giữ chuẩn chất lượng và xây dựng quan hệ lâu dài. AI và bán dẫn mở ra cánh cửa; năng lực thực thi mới quyết định cánh cửa ấy rộng đến đâu.
