Từ nhà cung cấp phần mềm đến đối tác công nghệ
Doanh nghiệp công nghệ Việt tại Nhật Bản là những đơn vị xây dựng hiện diện lâu dài để cung cấp dịch vụ, nhân lực và giải pháp công nghệ, đồng thời từng bước tham gia sâu hơn vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm và chuỗi cung ứng. Đây không còn là câu chuyện chỉ xuất khẩu phần mềm: sau hơn hai thập kỷ, cơ hội lớn hơn nằm ở việc chuyển từ thực thi theo yêu cầu sang cùng khách hàng giải quyết bài toán công nghệ và kinh doanh.
FPT mở đầu chặng đường hiện diện chính thức khi thành lập pháp nhân tại Nhật Bản năm 2005, trở thành doanh nghiệp công nghệ Việt đầu tiên làm điều này. Nhật Bản hiện là thị trường nước ngoài lớn nhất của tập đoàn; mạng lưới của FPT tại đây gồm 18 văn phòng và trung tâm phát triển, với hơn 5.500 nhân sự làm việc trực tiếp. Những con số ấy cho thấy sự bền bỉ đã tạo nền tảng, nhưng quy mô hiện diện tự nó chưa đủ để bảo đảm vị trí trong các lĩnh vực mới.
FPT đang mở rộng từ dịch vụ công nghệ thông tin sang AI, dữ liệu, điện toán đám mây, hiện đại hóa hệ thống lõi, công nghệ ô tô và bán dẫn. Những doanh nghiệp như CMC Global, Rikkeisoft, VTI, NTQ Solution và Luvina Software cũng xây dựng hoạt động tại chỗ, phục vụ phần mềm và các nhu cầu chuyển đổi số. Bước chuyển này đáng chú ý vì doanh nghiệp Việt có cơ hội nâng giá trị hợp đồng, nhưng phải cạnh tranh bằng năng lực chuyên môn và độ tin cậy chứ không chỉ bằng nguồn lực kỹ sư.
Nhu cầu Nhật Bản mở cửa, nhưng không tự tạo lợi thế
Cơ hội hiện nay đến từ sự giao nhau giữa thiếu hụt nhân lực số, hệ thống công nghệ lâu đời cần hiện đại hóa và kế hoạch đầu tư vào công nghệ chiến lược. Theo báo cáo DX Trends 2026 của Cơ quan Xúc tiến Công nghệ Thông tin Nhật Bản, 85,5% doanh nghiệp được khảo sát thiếu nhân lực thúc đẩy chuyển đổi số về số lượng, còn 88,8% cho rằng chuyên môn của nhân lực hiện có chưa đáp ứng yêu cầu. Đây là sức ép thực tế khiến nhiều công ty Nhật tìm đối tác quốc tế thay vì chỉ dựa vào tuyển dụng trong nước.
Chính phủ Nhật Bản xác định năm năm từ tháng 4/2027 là giai đoạn ưu tiên đầu tư công – tư vào 17 lĩnh vực chiến lược, trong đó có AI và bán dẫn. Với AI tại Nhật Bản, nhu cầu không chỉ là thử nghiệm công cụ mới mà còn gồm hiện đại hóa hệ thống, tích hợp dữ liệu và bảo đảm công nghệ phù hợp với quy trình vận hành. FPT đã đưa AI Factory vào hoạt động tại Nhật Bản, hướng tới cung cấp hạ tầng và công cụ phát triển ứng dụng AI. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành hợp đồng bền vững khi giải pháp đáp ứng yêu cầu bảo mật, chất lượng dữ liệu và khả năng tích hợp.
Hợp tác song phương cũng tạo điều kiện cho các dự án công nghệ cao và chuyển giao công nghệ; tại cuộc hội đàm ngày 2/5/2026, lãnh đạo hai chính phủ thống nhất khuyến khích đầu tư và mở rộng cơ hội tham gia cho doanh nghiệp hai nước. Dù vậy, không nên nhầm nhu cầu thị trường với lợi thế mặc định cho nhà cung cấp Việt. Khách hàng Nhật cần đối tác chịu trách nhiệm về kết quả, chất lượng và vận hành dài hạn, không chỉ bổ sung nhân lực khi dự án thiếu người.
Bán dẫn là phép thử về năng lực làm chủ sản phẩm
Bán dẫn Nhật Bản là một cơ hội đáng kể, nhưng cũng là phép thử khó hơn gia công phần mềm: doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm đạt chuẩn, nguồn cung ổn định và có chỗ đứng trong chuỗi sản xuất. Cuối năm 2025, FPT xuất khẩu lô chip nguồn do doanh nghiệp thiết kế sang Nhật Bản thông qua nhà phân phối Restar. Thương vụ đánh dấu bước chuyển từ năng lực thiết kế sang thương mại hóa sản phẩm bán dẫn Việt tại một thị trường đòi hỏi cao.
Dẫu vậy, một lô hàng chưa đồng nghĩa với vị thế vững chắc. Từ thiết kế đến mở rộng thương mại cần năng lực nghiên cứu, kiểm định chất lượng, bảo đảm nguồn cung và quan hệ lâu dài với đối tác trong chuỗi sản xuất. Đây là khác biệt cốt lõi giữa việc tham gia một dự án và làm chủ một phân khúc: doanh nghiệp phải duy trì chất lượng nhất quán, hiểu tiêu chuẩn của khách hàng và đầu tư đủ lâu để sản phẩm được tin dùng.
AI cũng đặt ra đòi hỏi tương tự. Tạo mô hình hay nền tảng mới chỉ là bước đầu; dữ liệu phải có chất lượng, công nghệ phải tích hợp được với hệ thống hiện hữu, còn giải pháp phải bảo vệ thông tin và phù hợp quy trình cụ thể. Doanh nghiệp công nghệ Việt sẽ khó thoát khỏi cạnh tranh về nhân lực nếu không phát triển sản phẩm riêng và năng lực làm chủ công nghệ. Lợi thế chi phí có thể mở cánh cửa, nhưng không đủ để giữ khách hàng trong những lĩnh vực mà sai sót chất lượng có thể ảnh hưởng cả hoạt động sản xuất.
Cạnh tranh bằng chiều sâu, không chỉ bằng quy mô
Con đường đi lên đòi hỏi doanh nghiệp Việt đầu tư đồng thời vào nghiên cứu, nhân lực chuyên sâu, quy trình kiểm soát chất lượng và khả năng phối hợp trực tiếp với khách hàng Nhật. Cần chuyển từ nhận yêu cầu rồi giao sản phẩm sang tham gia xác định vấn đề, đề xuất giải pháp và chịu trách nhiệm về hiệu quả triển khai. Sự am hiểu văn hóa làm việc và khả năng duy trì quan hệ lâu dài cũng quan trọng, bởi công nghệ mới thường phải được tích hợp vào những hệ thống phức tạp đã vận hành nhiều năm.
FPT và CAC Holdings công bố thành lập liên doanh UPSTRIDE vào tháng 4/2026, một dấu hiệu cho thấy hợp tác có thể vượt khỏi mô hình thuê ngoài để tiến gần hơn tới cùng phát triển năng lực và giải pháp. FPT cũng đặt mục tiêu mở rộng hiện diện, hướng tới nhóm 13 công ty công nghệ thông tin hàng đầu Nhật Bản vào năm 2033. Trong khi đó, Rikkei Retail Tech dự kiến hoạt động từ tháng 1/2027, tập trung phát triển giải pháp công nghệ cho ngành bán lẻ Nhật Bản. Các kế hoạch này sẽ chỉ có ý nghĩa nếu chuyển hóa thành sản phẩm được thị trường chấp nhận.
Thị trường Nhật Bản đã giúp doanh nghiệp Việt chứng minh khả năng làm việc trong môi trường khắt khe; chặng tiếp theo là chứng minh họ có thể tạo ra công nghệ và giá trị của riêng mình. AI, chuyển đổi số và bán dẫn mở ra cửa vào, nhưng năng lực nghiên cứu, chất lượng ổn định, bảo mật và cam kết dài hạn mới quyết định doanh nghiệp có đi sâu được hay không. Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào cung ứng nhân lực, dấu ấn sẽ dừng ở quy mô dịch vụ; nếu làm chủ sản phẩm và giải quyết đúng bài toán của khách hàng, doanh nghiệp Việt có thể trở thành đối tác công nghệ thực sự.
