Điện thoại cạnh giường biến một lần tỉnh giấc thành cả giờ lướt máy
Điện thoại cạnh giường là chiếc smartphone được đặt trong tầm với khi ngủ, thường để xem giờ, dùng báo thức hoặc kiểm tra thông báo, nhưng vị trí tiện lợi ấy cũng khiến việc cầm máy giữa đêm trở nên quá dễ dàng. Một lần tỉnh giấc có thể nhanh chóng biến thành vài phút đọc tin nhắn, xem mạng xã hội hay lướt video; não bộ lại nhận thêm kích thích đúng lúc cần quay về trạng thái nghỉ ngơi. Vì thế, smartphone gây mất ngủ không chỉ bởi màn hình sáng, mà còn bởi khả năng giữ chân người dùng và làm mờ ranh giới giữa giờ thức với giờ ngủ. Nghiên cứu công bố năm 2025 trên 122.058 người trưởng thành tại Mỹ ghi nhận nhóm dùng điện thoại trong giờ trước khi ngủ có nguy cơ ngủ kém cao hơn 33%, ngủ ít hơn 7,6 phút mỗi ngày làm việc và đi ngủ muộn gần 19 phút so với nhóm không dùng. Những con số này là mối liên hệ, không phải bằng chứng rằng điện thoại là nguyên nhân duy nhất.
Ánh sáng và nội dung cùng đẩy giờ ngủ lùi lại
Dùng điện thoại ban đêm dễ tạo thành một vòng lặp: ánh sáng màn hình có thể làm ảnh hưởng nhịp sinh học và ức chế melatonin, còn tin nhắn công việc, mạng xã hội hay video ngắn khiến người dùng tiếp tục tỉnh táo. Chỉ định xem giờ hoặc trả lời một thông báo, nhiều người lại bị cuốn vào nội dung kế tiếp và trì hoãn lúc tắt máy. Hệ quả thường thấy không chỉ là ngủ muộn mà còn là sáng hôm sau mệt mỏi, căng thẳng, khó tập trung; nếu giấc ngủ rối loạn kéo dài, việc học tập và công việc cũng có thể sa sút. Đây là lý do không nên quy mọi vấn đề giấc ngủ cho ánh sáng xanh: chính thói quen tương tác liên tục và nội dung kích thích cũng góp phần đáng kể. Đặt điện thoại ngoài tầm với giúp giảm cơ hội kiểm tra máy mỗi khi tỉnh giấc, thay vì trông chờ vào ý chí trong lúc đã mệt.
Thiếu ngủ ở người trẻ cần được xem là vấn đề sức khỏe
Người trẻ đáng được quan tâm đặc biệt vì việc thức khuya cùng điện thoại có thể lấy đi thời gian nghỉ ngơi cần thiết cho não bộ và cơ thể đang phát triển. Dữ liệu từ Dự án Phát triển Não bộ và Nhận thức Thanh thiếu niên tại Mỹ cho thấy hơn 50% thanh thiếu niên dùng điện thoại ít nhất một giờ trong khung 22 giờ đến 6 giờ vào những ngày đi học. Tại Việt Nam, khảo sát của UNICEF ghi nhận 82% trẻ 12–13 tuổi và 93% trẻ 14–15 tuổi sử dụng internet mỗi ngày, trung bình từ 5 đến 7 giờ. Các con số không đồng nghĩa mọi người dùng trẻ đều mất ngủ, nhưng cho thấy nguy cơ thiếu ngủ ở người trẻ không thể xem nhẹ. Khuyến nghị dành cho thanh thiếu niên là ngủ 8–10 giờ mỗi đêm; thiếu ngủ kéo dài có thể làm giảm tư duy, khả năng tập trung và sức khỏe thể chất, đồng thời liên quan đến khó khăn về tinh thần.
Một trường hợp được đưa tin tại Đồng Tháp càng nhắc rằng cần nhìn vấn đề bằng sự thận trọng, không vội quy kết: bé gái 14 tuổi có biểu hiện la hét, đập phá và loạn thần sau thời gian nhiều đêm không ngủ, thường xuyên sử dụng điện thoại; gia đình phối hợp với công an địa phương đưa em đến bệnh viện tâm thần điều trị. Một trường hợp không chứng minh điện thoại trực tiếp gây ra tình trạng ấy, nhưng là lời cảnh báo về việc phải để ý dấu hiệu bất ổn, thiếu ngủ kéo dài và mức độ sử dụng thiết bị của trẻ.
Tạo khoảng cách với điện thoại là bước can thiệp thiết thực
Giải pháp không cần bắt đầu bằng lệnh cấm tuyệt đối, mà bằng cách thay đổi môi trường và nếp sinh hoạt. Hãy đặt điện thoại xa giường, tắt thông báo không cần thiết hoặc bật chế độ không làm phiền vào ban đêm; nếu cần báo thức, có thể chuẩn bị thiết bị ở vị trí buộc người dùng phải rời khỏi giường mới với tới. Ngừng dùng smartphone 30–60 phút trước giờ ngủ cũng tạo khoảng chuyển tiếp để cơ thể thư giãn. Nếu cần sạc qua đêm, đặt máy trên bề mặt cứng, khô và thông thoáng, không phủ chăn gối lên thiết bị; tuyệt đối tránh để máy đang sạc dưới gối vì nhiệt khó thoát. Với trẻ vị thành niên, phụ huynh nên cùng thống nhất giờ cất máy và bảo vệ đủ thời gian ngủ, thay vì chỉ trách mắng khi phát hiện trẻ thức khuya.
Kết luận: điện thoại cạnh giường không tự động gây mất ngủ cho tất cả mọi người, nhưng khiến việc kiểm tra máy khi tỉnh giấc và kéo dài thời gian sử dụng trở nên dễ hơn. Khi thói quen ấy lặp lại, giấc ngủ và sức khỏe có thể chịu ảnh hưởng, đặc biệt ở người trẻ. Tạo khoảng cách với thiết bị, giữ giờ ngủ ổn định và tìm hỗ trợ chuyên môn khi tình trạng mất ngủ hoặc bất ổn tinh thần kéo dài là những bước cần làm sớm, không nên chờ đến khi kiệt sức mới can thiệp.
