Điện thoại trước giờ ngủ không chỉ lấy mất thời gian
Điện thoại trước ngủ là thói quen sử dụng smartphone trong khoảng thời gian lẽ ra dành cho việc thư giãn và ngủ, có thể khiến giờ nghỉ bị trì hoãn và cơ thể khó chuyển sang trạng thái sẵn sàng ngủ. Đây không chỉ là chuyện trẻ cầm máy bao lâu: thông báo, trò chuyện và dòng nội dung nối tiếp nhau khiến việc dừng lại trở nên khó khăn. Ánh sáng màn hình cũng có thể gửi tín hiệu khiến não lầm tưởng vẫn đang là ban ngày.
Mức độ phổ biến khiến mối liên hệ giữa smartphone và giấc ngủ đáng được quan tâm. Theo khảo sát UNICEF được dẫn trong nguồn, 82% trẻ 12–13 tuổi và 93% trẻ 14–15 tuổi sử dụng internet mỗi ngày, trung bình 5–7 giờ. Tại Mỹ, dữ liệu ABCD cho thấy hơn 50% thanh thiếu niên dùng điện thoại ít nhất một giờ trong khung 22 giờ đến 6 giờ vào ngày đi học; hơn một nửa số người tham gia còn dùng máy từ nửa đêm đến 4 giờ sáng. Những con số này báo động về thời gian nghỉ bị lấn át, nhưng tự chúng không chứng minh rằng điện thoại là nguyên nhân duy nhất của mọi vấn đề giấc ngủ.
Lướt càng lâu, sức khỏe càng có thể trả giá
Thiếu ngủ kéo dài không dừng ở cảm giác ngáp trong lớp. Nguồn ghi nhận tình trạng này có thể làm giảm khả năng tư duy, lý luận và tập trung, đồng thời ảnh hưởng quá trình phát triển, sức khỏe thể chất và tinh thần; việc sử dụng điện thoại quá mức được liên hệ với mất ngủ và nguy cơ trầm cảm ở người trẻ. Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu ABCD cho thấy hơn một nửa thanh thiếu niên được khảo sát tiếp tục dùng điện thoại trong giờ nghỉ ban đêm vào ngày học.
Cần thận trọng với cách diễn đạt “video ngắn ban đêm gây hại” như thể đã có bằng chứng trực tiếp cho mọi người dùng. Tài liệu hiện có mô tả mạng xã hội đề xuất nội dung tiếp theo, khiến trẻ dễ ở lại trên thiết bị lâu hơn dự định; nó không đưa ra dữ liệu cụ thể về thời lượng xem video ngắn trước ngủ hay chứng minh một chuỗi nhân quả riêng cho thói quen ấy. Dù vậy, nếu video nối video khiến giờ ngủ liên tục bị lùi, đó vẫn là dấu hiệu thực tế đáng xem xét: tổng thời gian ngủ bị mất, bất kể nội dung thuộc định dạng nào.
Nội dung đáng sợ có thể theo trẻ vào ban đêm
Một trường hợp tại Viện Sức khỏe Tâm thần cho thấy nội dung trực tuyến không chỉ giữ trẻ thức mà còn có thể gắn với nỗi sợ ban đêm. Sau thời gian thường xuyên dùng điện thoại và xem video kinh dị, bạo lực, trong đó có hình ảnh ma quỷ, bé trai 11 tuổi bắt đầu sợ bóng tối, khó ngủ, dễ giật mình và muốn bám lấy mẹ. Đánh giá tại bệnh viện ghi nhận trẻ lo âu cao kèm rối loạn giấc ngủ; em được hỗ trợ bằng trị liệu tâm lý và điều trị để kiểm soát lo âu, cải thiện giấc ngủ.
Đây là một trường hợp lâm sàng đáng lưu tâm, không phải bằng chứng đủ để kết luận video là nguyên nhân duy nhất hay mọi trẻ xem nội dung đáng sợ đều sẽ gặp phản ứng tương tự. Khả năng phân biệt thật–giả, đánh giá nguy hiểm và kiểm soát hành vi ở trẻ vẫn đang phát triển, nên phản ứng có thể khác nhau. Cũng cần tránh gộp mọi biểu hiện thành “nghiện điện thoại”: một bé gái 14 tuổi ở Đồng Tháp được đưa đi điều trị sau khi la hét, đập phá và có biểu hiện loạn thần; gia đình cho biết em nhiều đêm không ngủ và thường xuyên dùng điện thoại, nhưng thông tin đó chưa đủ xác lập quan hệ nhân quả.
Giải pháp là đặt ranh giới và nhận ra lúc cần hỗ trợ
Cấm điện thoại hoàn toàn không phải câu trả lời duy nhất. Mạng xã hội có thể tự động gợi ý nội dung tiếp theo, còn trẻ chưa luôn dễ nhận ra lúc nào nên dừng; bởi vậy, cần có ranh giới thực tế quanh giờ nghỉ và trò chuyện với trẻ về những gì các em xem. Mục tiêu không phải quy mọi khó khăn cho màn hình, mà là bảo vệ thời gian ngủ, đồng thời để ý nội dung có khiến trẻ sợ hãi hoặc bất an hay không.
Nếu trẻ mất ngủ, sợ hãi kéo dài, dễ giật mình hoặc thay đổi rõ rệt về cảm xúc và hành vi sau khi tiếp xúc nội dung trên mạng, phụ huynh không nên chờ đợi hay chỉ trách phạt. Trẻ cần được đánh giá tâm lý và thăm khám chuyên khoa khi cần thiết để nhận hỗ trợ kịp thời. Kết luận quan trọng nhất là hãy xem smartphone như một yếu tố có thể làm xáo trộn giờ nghỉ và cảm xúc, chứ không phải lời giải thích tự động cho mọi triệu chứng. Giới hạn việc dùng máy vào ban đêm, theo dõi dấu hiệu và tìm hỗ trợ khi vấn đề kéo dài là cách ứng xử thận trọng hơn.
