Mốc 2028 là cam kết về năng lực vận hành
Trung tâm dữ liệu giao thông quốc gia là hệ thống tập trung thu nhận, kết nối và phân tích dữ liệu để phục vụ quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông trên phạm vi cả nước. Ngày 31/10 tại Hà Nội, Bộ Công an tổ chức hội nghị triển khai Đề án xây dựng hệ thống này; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo. Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2028 cơ bản khai thác, sử dụng trung tâm cấp quốc gia. Đây là mốc đáng chú ý, nhưng không nên đánh đồng việc đưa trung tâm vào hoạt động với việc hoàn thành mọi năng lực của đề án. Mục tiêu trước mắt là hình thành hệ thống hai cấp gồm một trung tâm quốc gia và 34 trung tâm cấp tỉnh, kết nối, chia sẻ dữ liệu trên toàn quốc.
Đề án giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050 hướng tới thay đổi cách quản trị: từ xử lý từng vi phạm, sự cố trong một hệ thống phân tán sang điều hành chủ động dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Đó là lựa chọn cần thiết khi tai nạn giao thông vẫn gây tổn thất lớn về người và để lại hệ lụy lâu dài cho gia đình, xã hội. Với người dân, giá trị phải đo bằng khả năng phòng ngừa tai nạn, giảm ùn tắc và cải thiện phục vụ, chứ không chỉ bằng số lượng camera hay phần mềm được lắp đặt.
Liên thông là điều kiện để dữ liệu trở thành công cụ
Một trung tâm chỉ hữu ích khi dữ liệu từ các cấp và các hệ thống có thể kết nối, chia sẻ và được hiểu theo cùng một chuẩn. Vì thế, thống nhất mô hình kiến trúc dữ liệu, công nghệ và nền tảng dùng chung không phải khâu phụ trợ, mà là nền móng của dự án. Nếu mỗi nơi tự xây hệ thống riêng, dữ liệu giao thông quốc gia có nguy cơ bị chia cắt, còn khoản đầu tư khó hỗ trợ điều hành theo thời gian thực. Đề án đặt ra mô hình hai cấp thống nhất, với trung tâm quốc gia do Cục Cảnh sát giao thông vận hành và 34 trung tâm cấp tỉnh; các nền tảng, phần mềm, dữ liệu và camera phải được chuẩn hóa, kết nối liên thông.
Lộ trình giám sát giao thông cũng cần đi cùng khả năng khai thác dữ liệu: mục tiêu đến năm 2028 là camera hoạt động ổn định trên 100% tuyến đường bộ cao tốc đang khai thác, đồng thời mở rộng theo lộ trình tới một số tuyến trọng điểm và địa phương. Camera chỉ tạo ra hình ảnh; giá trị quản lý xuất hiện khi thông tin được chia sẻ an toàn, đối chiếu đúng chuẩn và chuyển thành quyết định xử lý kịp thời. Bởi vậy, kiến trúc thống nhất cần được chốt sớm, trước khi các dự án thành phần chạy theo giải pháp riêng.
Thể chế và chuẩn kỹ thuật phải theo kịp tiến độ
Mốc 2028 sẽ khó đạt nếu hành lang pháp lý và quy tắc kỹ thuật chỉ được hoàn thiện sau khi hệ thống đã đầu tư. Chính phủ yêu cầu rà soát quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và hướng dẫn chuyên môn liên quan đến đầu tư, quản lý, vận hành trung tâm. Nói cách khác, cần làm rõ dữ liệu nào được chia sẻ, cơ quan nào chịu trách nhiệm, hệ thống nào có quyền truy cập và cách bảo đảm an ninh, an toàn. Những nguyên tắc này quyết định khả năng phối hợp giữa Trung ương với địa phương, đồng thời hạn chế đầu tư manh mún, trùng lặp và khép kín.
Các cơ chế đặc thù về đầu tư, đấu thầu và huy động nguồn lực đã được đặt ra, nhưng thủ tục nhanh không thể thay thế chuẩn mực chung. Địa phương cần hướng dẫn thống nhất về kiến trúc, công nghệ và tích hợp dữ liệu để triển khai phù hợp điều kiện thực tế mà không phá vỡ khả năng liên thông toàn quốc. Đây là bài toán thể chế lẫn kỹ thuật: quy định phải đủ rõ để các đơn vị cùng triển khai, còn tiêu chuẩn phải đủ thực tế để hệ thống vận hành, bảo trì và nâng cấp lâu dài.
Đo kết quả bằng năng lực điều hành, không chỉ bằng tiến độ
Năm 2028 là điểm khởi đầu cho khai thác cơ bản; các chỉ tiêu năm 2030 mới cho thấy tham vọng đầy đủ hơn. Chính phủ đặt mục tiêu kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu, xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, đồng thời giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn so với trước khi triển khai. Những con số ấy chỉ có ý nghĩa nếu quy trình phối hợp thực sự nhanh hơn và dữ liệu giúp cơ quan chức năng dự báo, phân luồng, xử lý tình huống tốt hơn.
Đề án còn hướng tới độ sẵn sàng hệ thống ít nhất 99,5% và nền tảng điều hành giao thông dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo. Đây là tiêu chuẩn vận hành đáng để theo dõi: một trung tâm thường xuyên gián đoạn sẽ khó trở thành công cụ tin cậy cho người điều hành lẫn người tham gia giao thông. Kết luận lại, mục tiêu 2028 có thể tạo cú hích cho quản trị giao thông, nhưng chỉ khi kiến trúc thống nhất, pháp lý rõ ràng và chuẩn kỹ thuật được hoàn thiện đồng bộ. Thành công không nằm ở ngày khánh thành, mà ở việc dữ liệu giúp đường sá an toàn và việc xử lý sự cố nhanh hơn.
