Bắt đầu từ quyền được an toàn
Kỹ năng tự bảo vệ trẻ em là kiến thức và cách ứng xử giúp trẻ nhận ra nguy cơ, từ chối điều không an toàn, rời khỏi nơi có nguy cơ và tìm người hỗ trợ. Đây là việc cha mẹ nên làm cùng con từ sớm, nhất là khi trẻ có thể tiếp xúc với công việc hoặc môi trường có rủi ro. Điều kiện đầu tiên không phải là khiến trẻ sợ người khác, mà là giúp trẻ hiểu quyền của mình bằng lời lẽ phù hợp với độ tuổi. Trẻ cần biết mình có quyền được an toàn, học tập, nghỉ ngơi và không bị bóc lột; hiểu những công việc nào được phép, không được phép cùng các nguy cơ từ môi trường lao động, bạo lực và xâm hại. Khi trẻ biết điều gì không bình thường, trẻ có cơ sở để lên tiếng thay vì nghĩ rằng phải cam chịu. Kiến thức này là nền tảng cho phòng ngừa xâm hại trẻ.
Tập cho trẻ nhận diện và xử lý nguy cơ
Đừng chỉ dặn con “cẩn thận”; hãy cùng con tập một trình tự dễ nhớ. Nói về tình huống bình tĩnh, không quy trách nhiệm cho trẻ nếu trẻ chưa nhận ra nguy cơ. Mục tiêu là dạy trẻ nhận biết nguy hiểm và biết hành động tiếp theo, chứ không phải ghi nhớ thật nhiều điều khiến con hoang mang.
- Cùng con nhắc lại quyền được an toàn, học tập, nghỉ ngơi và không bị bóc lột.
- Trao đổi về công việc được phép, công việc không được phép và nguy cơ từ môi trường lao động thiếu an toàn.
- Tập cho trẻ nhận ra tình huống nguy hiểm, nói lời từ chối khi bị yêu cầu làm việc không an toàn.
- Dặn trẻ tìm cách rời khỏi nơi có nguy cơ và báo cho một người lớn đáng tin cậy.
- Cùng trẻ ghi nhớ nơi có thể tìm trợ giúp, gồm Tổng đài 111 khi cần tư vấn hoặc hỗ trợ.
Trẻ có thể gặp việc quá sức, môi trường có máy móc hoặc hóa chất, bị ép làm kéo dài hay bị đe dọa; đôi khi trẻ quen với những điều đó và tưởng là bình thường. Hãy nhắc con rằng dù đã đồng ý hay chưa biết cách phản ứng, con vẫn có thể kể lại và xin giúp đỡ.
Để trẻ biết mình sẽ được lắng nghe
Trẻ cần biết trước sẽ tìm ai nếu gặp nguy hiểm: cha mẹ, người thân đáng tin cậy, thầy cô, cán bộ làm công tác trẻ em tại địa phương hoặc cơ quan công an. Hãy cùng con gọi tên những người cụ thể, thay vì chỉ nói chung chung rằng “cứ kể với người lớn”. Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ miễn phí, hoạt động 24/7; trẻ và người phát hiện nguy cơ đều có thể liên hệ. Ở nhà, hãy đón nhận lời kể bằng thái độ bình tĩnh, lắng nghe, tin tưởng và hỗ trợ kịp thời. Tình yêu thương, chia sẻ, trung thực và tôn trọng góp phần tạo nên nền tảng an toàn trong gia đình. Việc bảo vệ trẻ em hiệu quả cũng cần trách nhiệm của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan chức năng. Nếu có nguy hiểm khẩn cấp, ưu tiên đưa trẻ đến nơi an toàn và báo cơ quan có thẩm quyền. Điều đáng giữ nhất là để con tin rằng lên tiếng sẽ giúp con được bảo vệ.
