Bắt đầu bằng quyền được nói “không”
Kỹ năng tự bảo vệ trẻ em là khả năng nhận ra khi nào mình không an toàn, biết đặt giới hạn, rời khỏi nguy cơ và tìm người lớn đáng tin cậy để nhờ giúp đỡ. Muốn con làm được điều đó, cha mẹ nên bắt đầu bằng việc giúp trẻ hiểu quyền của mình, thay vì chỉ dặn phải nghe lời người lớn. Trẻ có quyền được an toàn, học tập, nghỉ ngơi và không bị bóc lột; hiểu những quyền trẻ em cơ bản này giúp con nhận ra điều bất thường, không mặc định rằng bị ép buộc là nghĩa vụ. Hãy trò chuyện về quyền tự chủ cơ thể bằng ngôn ngữ phù hợp tuổi: con được từ chối tiếp xúc khiến mình không thoải mái, kể cả khi người đề nghị là người quen. Dạy con nói rõ “Con không muốn”, rời đi và báo cho người lớn. Đừng biến bài học thành lời cảnh báo rằng ai cũng nguy hiểm; điều cần xây dựng là niềm tin rằng con có quyền lên tiếng và sẽ được lắng nghe.
Dạy con nhận biết nguy hiểm ngoài đời và trên mạng
Dạy con nhận biết nguy hiểm nên gắn với tình huống cụ thể, không phải những lời dọa nạt chung chung. Trẻ có thể học cách nhận ra nơi làm việc thiếu an toàn, máy móc hoặc hóa chất nguy hiểm, việc quá sức hay kéo dài, bị giữ tiền công, đe dọa, đánh đập hoặc xâm hại. Những dấu hiệu này không phải lúc nào trẻ cũng tự nhận biết, nhất là khi con nghĩ mình phải chấp nhận để giúp gia đình. Nếu trẻ tham gia việc nhà hay công việc phù hợp, cha mẹ cần nói rõ việc nào được phép, việc nào phải dừng và báo người lớn. Tập cho con nói lời từ chối, rời khỏi nơi có nguy cơ và báo ngay khi bị đe dọa. Trên mạng, thống nhất quy tắc không gặp riêng người lạ quen qua mạng và báo cha mẹ khi có lời mời, yêu cầu hay tin nhắn khiến con bất an. Hãy luyện bằng tình huống giả định nhẹ nhàng để con nhớ cách xử lý mà không sống trong sợ hãi.
Tập cho con tìm kiếm sự trợ giúp
Biết có quyền thôi chưa đủ; trẻ cần biết chính xác phải tìm ai và nói gì. Cùng con chọn trước vài người lớn đáng tin cậy như cha mẹ, người thân, giáo viên hoặc cán bộ làm công tác trẻ em tại địa phương; nếu người đầu tiên không lắng nghe, con có thể tìm người khác. Tập câu nói ngắn, dễ nhớ: “Con đang không an toàn”, “Con cần người lớn giúp” hoặc “Xin đưa con đến nơi an toàn”. Trẻ cũng có thể báo cơ quan công an khi bị bạo lực, bóc lột hay xâm hại. Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ miễn phí, hoạt động 24/7. Hãy lưu số này ở nơi con dễ tìm và giải thích rằng trẻ hoặc người phát hiện nguy cơ đều có thể gọi. Khi có nguy hiểm khẩn cấp, ưu tiên đưa trẻ đến nơi an toàn và báo cơ quan có thẩm quyền. Người lớn cần lắng nghe, tin tưởng và phản hồi kịp thời khi con lên tiếng.
Tạo môi trường an toàn để con dám kể
Kỹ năng chỉ phát huy tác dụng khi trẻ tin rằng nói ra sẽ không bị trách mắng. Hãy dành thời gian hỏi han đều đặn, lắng nghe hết câu chuyện và tránh phản ứng khiến con thấy mình có lỗi. Cha mẹ, thầy cô và người chăm sóc cần thống nhất cách tiếp nhận chia sẻ, để trẻ biết mình có thể tìm đến ai ở nhà, ở trường và tại địa phương. Nội dung hướng dẫn phải phù hợp độ tuổi: trẻ nhỏ học cách nói “không” và tìm người lớn; trẻ lớn hơn có thể luyện cách xử lý tình huống trực tuyến, nơi làm việc và cách liên hệ trợ giúp. Tại hội nghị toàn quốc về bảo vệ trẻ em ngày 25/6, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh cần tạo “lá chắn” bảo vệ trẻ ngay từ gia đình, nhà trường và cộng đồng. Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026–2030 cũng được phát động. Bảo vệ trẻ không thể là việc của riêng một người hay một tổ chức.
