Hợp tác chỉ có ý nghĩa khi tạo ra năng lực thực tế
Hợp tác AI Việt Hàn là nỗ lực phối hợp giữa hai nước trong nghiên cứu, xây dựng hạ tầng và đào tạo để biến trí tuệ nhân tạo thành công nghệ có thể ứng dụng, thương mại hóa và làm chủ trong nước. Tại Diễn đàn AI và Công nghệ số Việt Nam – Hàn Quốc 2026 ở Hà Nội ngày 29/10, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính đề xuất ba hướng hợp tác trọng tâm, đặt bài toán từ phòng nghiên cứu đến sản phẩm và năng lực vận hành. Đây là cách tiếp cận đúng: thành tựu AI không được đo chỉ bằng mô hình mới, mà còn bằng khả năng giải quyết nhu cầu của doanh nghiệp và người dân. Diễn đàn nằm trong Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam, quy tụ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước. AI đang làm thay đổi sản xuất, quản trị và sức cạnh tranh quốc gia.
Sự kết hợp có cơ sở: Hàn Quốc có thế mạnh nghiên cứu và công nghiệp công nghệ cao, còn Việt Nam có nguồn nhân lực, thị trường năng động và nhu cầu ứng dụng rộng. Nhưng lợi ích không tự đến từ việc tiếp nhận công nghệ. Việt Nam cần gắn hợp tác quốc tế với năng lực nội sinh, để doanh nghiệp trong nước không chỉ sử dụng sản phẩm mà còn tham gia phát triển, cải tiến và đưa chúng ra thị trường.
Nghiên cứu phải bắt đầu từ nhu cầu và kết thúc bằng sản phẩm
Trụ cột thứ nhất là nghiên cứu trí tuệ nhân tạo, phát triển và ứng dụng AI, đặc biệt ở mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn và giải pháp cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Điểm đáng chú ý không nằm ở danh sách công nghệ, mà ở yêu cầu dự án xuất phát từ nhu cầu thực tế và hướng tới sản phẩm có khả năng thương mại hóa. Nếu thiếu khách hàng, quy trình triển khai và con đường ra thị trường, nghiên cứu dễ dừng ở bản thử nghiệm. Hợp tác hai nước nên nối viện, trường với doanh nghiệp ngay từ lúc chọn bài toán, rồi đánh giá thành công bằng mức độ sử dụng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Cách làm này cũng giúp cân bằng giữa tiếp cận tri thức quốc tế và làm chủ công nghệ. Việt Nam có thể tận dụng kinh nghiệm nghiên cứu của Hàn Quốc, đồng thời phát triển giải pháp phù hợp tiếng Việt, dữ liệu và điều kiện của doanh nghiệp trong nước. Đích đến không phải nhập khẩu thêm một công cụ AI, mà là tạo ra sản phẩm có thể mở rộng, đem lại lợi ích thiết thực và giúp hai bên tăng vai trò trong chuỗi giá trị AI.
Hạ tầng và bán dẫn là nền móng, không phải phần phụ
Trụ cột thứ hai tập trung vào hạ tầng dữ liệu AI, năng lực tính toán, hạ tầng thử nghiệm và công nghệ bán dẫn phục vụ AI. Đây là những điều kiện quyết định nhóm nghiên cứu có thể huấn luyện, kiểm thử và vận hành mô hình ở quy mô phù hợp hay không. Nếu dữ liệu khó tiếp cận, năng lực tính toán hạn chế hoặc thiếu môi trường thử nghiệm, ý tưởng tốt vẫn khó chuyển thành dịch vụ ổn định. Vì vậy, hợp tác đầu tư và kết nối nguồn lực cần mở rộng cơ hội tiếp cận cho doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, thay vì chỉ tập trung vào một số đơn vị lớn.
Hạ tầng số còn cần được nhìn như tài sản chung cho các ngành, chứ không chỉ là phần cứng của một dự án AI. Dữ liệu, trung tâm tính toán, mạng lưới thử nghiệm và công nghệ chip gắn chặt với khả năng phát triển lâu dài. Đầu tư đồng bộ sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và triển khai; ngược lại, nếu mỗi bên phát triển rời rạc, chi phí phối hợp tăng và cơ hội khai thác công nghệ bị thu hẹp.
Đào tạo nhân lực để biến hợp tác thành năng lực làm chủ
Trụ cột thứ ba là đào tạo nhân lực AI gắn trực tiếp với nghiên cứu và triển khai công nghệ. Đề xuất gồm trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung, đào tạo kỹ sư và nâng kỹ năng ứng dụng AI cho người lao động. Hướng đi này cần thiết vì thiếu người có thể kết nối chuyên môn kỹ thuật với bài toán sản xuất sẽ khiến cả nghiên cứu lẫn hạ tầng khó phát huy hiệu quả. Trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nên cùng thiết kế chương trình, để kiến thức học được đi liền với kỹ năng xây dựng, kiểm thử và vận hành giải pháp.
Thước đo hợp tác vì thế không nên chỉ là số cuộc gặp hay thỏa thuận, mà là đội ngũ có thể tiếp tục phát triển công nghệ sau khi dự án kết thúc. Doanh nghiệp cần chủ động nêu bài toán, kết nối đối tác và tham gia đưa kết quả nghiên cứu thành dịch vụ có sức cạnh tranh. Nếu ba trụ cột được triển khai đồng thời, hợp tác AI Việt Hàn có thể tạo giá trị thực cho người dùng và củng cố khả năng tự chủ. Nếu thiếu một trong ba, tham vọng thương mại hóa dễ mắc kẹt giữa ý tưởng và thực thi.
