Ổn định giữa một năm năng lượng chao đảo
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn cung năng lượng liên tục, đủ đáp ứng nhu cầu của người dân và nền kinh tế trước biến động về nguồn cung, thời tiết và thị trường. Đây không chỉ là mục tiêu của ngành điện, mà còn là điều kiện để duy trì hoạt động sản xuất và đời sống thường ngày. Ngày 10/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức kỳ đầu Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia và công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026. Báo cáo ghi nhận năm 2026 là năm hệ thống năng lượng chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Khảo sát 177 quốc gia, cập nhật đến ngày 9/11, cho thấy 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó khăn; chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam. Đây là kết quả đáng kể, nhưng không nên nhầm sự ổn định trong khủng hoảng với việc đã loại bỏ được rủi ro.
Điện và nhiên liệu: kết quả thấy rõ trong đời sống
Áp lực đến cùng lúc từ nhiều hướng: tuyến vận tải qua eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, nắng nóng kỷ lục đẩy nhu cầu điện lên cao, còn sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm trước khoảng 18,5 tỷ kWh. Dù vậy, điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3%; công suất cực đại toàn hệ thống lập kỷ lục 57.537 MW, nhưng cả nước không phải cắt điện luân phiên. Với người dân, khả năng giữ điện và nhiên liệu lưu thông quan trọng hơn các con số trên báo cáo. Hai nhà máy lọc dầu sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu trong chín tháng; Việt Nam không để xảy ra thiếu hụt và chưa phải sử dụng dự trữ xăng dầu quốc gia. Từ ngày 1/11, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh trước thuế giá trị gia tăng.
Diễn đàn đặt tự chủ năng lượng vào trung tâm tăng trưởng
Với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, diễn đàn quy tụ gần 500 đại biểu từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và giới chuyên môn. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh năng lượng phải đi trước một bước để phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030; tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Định hướng ấy đúng, bởi khả năng chống chịu hiện nay không thể dựa mãi vào xử lý khẩn cấp khi khủng hoảng đã xảy ra. Báo cáo năng lượng gồm sáu phần, từ thách thức, chính sách và kết quả thực hiện đến nhiệm vụ, giải pháp và kiến nghị. Báo cáo đề xuất sáu nhóm giải pháp trung, dài hạn, trong đó có giảm phụ thuộc nhập khẩu, phát triển hạ tầng và hoàn thiện thể chế. Bộ Công Thương cũng dự kiến xây dựng lộ trình nâng dự trữ xăng dầu từ khoảng 60 ngày lên 90 ngày nhập ròng, đa dạng hóa nguồn và tuyến vận tải; kết quả sẽ được đánh giá công khai tại diễn đàn năm 2027.
Kỳ tích chỉ có ý nghĩa nếu trở thành năng lực lâu dài
Việt Nam có lý do để xem việc trụ vững giữa cú sốc năng lượng là thành quả đáng ghi nhận: chuẩn bị phương án cung ứng, triển khai công trình lưới điện và điều phối nguồn nhiên liệu đã giúp hạn chế tác động trực tiếp lên hộ gia đình và doanh nghiệp. Nhưng vị trí trong nhóm 13 quốc gia ổn định không phải một bảo đảm cho những năm sau. Nhu cầu tăng nhanh, nguồn thủy điện biến động và nguy cơ gián đoạn tuyến nhập khẩu vẫn đòi hỏi dự phòng thực chất. Diễn đàn thường niên và báo cáo song ngữ có thể giúp theo dõi tiến độ, miễn là các mục tiêu được chuyển thành hành động đo lường được. Trọng tâm không nên dừng ở việc vượt qua một năm bất thường, mà phải là xây dựng nguồn cung đa dạng, hạ tầng đủ sức chịu tải và dự trữ tốt hơn. Việt Nam đã cho thấy khả năng ứng phó; bước tiếp theo là biến khả năng ấy thành nền tảng tự chủ năng lượng bền vững.
