Hai cụm dự án, hai nấc triển khai
Điện mặt trời nổi là hình thức lắp đặt các tấm quang điện trên mặt hồ, tạo thành nhà máy điện kết nối với lưới qua những hạng mục truyền tải và vận hành đi kèm. So sánh hai cụm dự án tại Lai Châu và Đắk Lắk cho thấy điểm khác biệt đáng chú ý hiện nay không chỉ là công suất, mà còn là giai đoạn chuẩn bị: một bên đang lấy ý kiến ĐTM, bên kia đã được phê duyệt. Tại Lai Châu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tham vấn báo cáo đánh giá tác động môi trường cho Bản Chát 1 và Bản Chát 2, tổng công suất thiết kế 550 MW. Trong khi đó, Đắk Lắk đã phê duyệt dự án 452 MW trên hồ Ea Súp Thượng. Hai cụm cộng lại đạt 1.002 MW theo công suất thiết kế được nêu, nhưng con số ấy không đồng nghĩa chúng đang ở cùng một mốc triển khai.
VinEnergo Lai Châu: quy mô lớn, còn qua bước tham vấn
Cụm VinEnergo Lai Châu gồm Bản Chát 1 công suất 250 MW và Bản Chát 2 công suất 300 MW, cùng đặt tại khu vực các xã Mường Than, Than Uyên và Mường Kim. Theo hồ sơ được công bố, hai dự án có tổng diện tích quy hoạch gần 1.783 ha; con số này mô tả phạm vi dự án, không nên hiểu là diện tích mặt nước bị pin che phủ. Bản Chát 2 còn có trạm biến áp 35/220 kV, đường dây 220 kV đấu nối, hệ thống giám sát và khu quản lý vận hành. Tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư từ ngày 30/1/2026 và điều chỉnh lần hai vào ngày 15/10/2026, nhưng quy trình ĐTM vẫn đang lấy ý kiến. Vì vậy, 550 MW là quy mô thiết kế đáng kể, song tiến độ cần được nhìn qua các thủ tục và mốc xây dựng kế tiếp.
Theo tiến độ trong báo cáo ĐTM, xây dựng dự kiến bắt đầu ngày 1/10/2026; các hợp đồng EPC kéo dài từ tháng 10/2026 đến tháng 10/2028. Hai nhà máy dự kiến vận hành thử từ tháng 6/2028 và vận hành thương mại ngày 30/10/2028. Đây là kế hoạch, không phải xác nhận rằng các mốc đã hoàn tất. Lai Châu hiện có khoảng 3,1 GW công suất phát điện lắp đặt, chủ yếu từ thủy điện, nhưng chưa có nhà máy điện mặt trời quy mô lớn, điện mặt trời nổi hay điện gió. Bối cảnh đó giúp lý giải vì sao tỉnh muốn mở rộng cơ cấu nguồn; đồng thời, tiến độ thực tế của hai dự án sẽ phụ thuộc vào việc đi qua các bước chuẩn bị đã nêu.
Đắk Lắk: dự án nhỏ hơn nhưng đã được phê duyệt
Dự án trên hồ Ea Súp Thượng có công suất 452 MW, thấp hơn tổng công suất 550 MW của hai nhà máy tại Lai Châu, nhưng được phê duyệt ở cấp tỉnh. Dự án nằm tại các xã Ea Súp và Ea Kiết, trên phạm vi khoảng 526 ha, trong đó khoảng 523 ha là mặt nước hồ. Các hạng mục được nêu gồm pin nổi, bộ biến tần, cáp trung thế 35 kV, trạm nâng áp 35/220 kV, hệ thống pin lưu trữ và đường dây 220 kV dài 6 km đấu nối lưới điện. Thời hạn hoạt động dự kiến là 50 năm kể từ khi được cấp quyền sử dụng đất và các chấp thuận liên quan. Bốn doanh nghiệp được tỉnh chấp thuận làm nhà đầu tư. Những thông tin này cho thấy dự án đã có bước phê duyệt, nhưng chưa đủ để kết luận công trình đã khởi công.
Tiến độ tại Đắk Lắk được tính theo thời điểm ban hành quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất: thi công và chạy thử dự kiến kéo dài 18 tháng từ mốc đó. Tỉnh yêu cầu dự án hoàn thành, bắt đầu vận hành thương mại chậm nhất trong quý IV/2028. Do mốc khởi tính gắn với thủ tục đất đai, không nên đặt lịch này ngang hàng một cách máy móc với kế hoạch EPC và ngày vận hành cụ thể của Lai Châu. Khác biệt cốt lõi là Lai Châu đang tham vấn ĐTM với hai dự án lớn hơn về tổng công suất; Đắk Lắk có một dự án đơn lẻ nhỏ hơn nhưng đã được phê duyệt và có hạn hoàn thành theo quý.
Kết luận: công suất không thay thế được tiến độ
Hai cụm điện mặt trời nổi cho thấy quy mô và trạng thái thủ tục là hai thước đo khác nhau. Lai Châu dẫn trước về tổng công suất thiết kế với 550 MW, gồm hai dự án VinEnergo cùng nhắm vận hành thương mại vào cuối tháng 10/2028; tuy nhiên, tại thời điểm được nêu, hồ sơ ĐTM vẫn đang lấy ý kiến. Dự án hồ Ea Súp Thượng đạt 452 MW, đã được phê duyệt và đặt mục tiêu hoàn thành trong quý IV/2028, nhưng thời gian thi công 18 tháng chỉ bắt đầu sau các quyết định về đất đai. Vì thế, tổng 1.002 MW là phép cộng công suất dự kiến, không phải lượng công suất đã vận hành. Cách đọc thận trọng nhất là theo dõi từng mốc pháp lý và xây dựng riêng, thay vì xem hai dự án điện mặt trời như thể đang ở cùng một giai đoạn.
