Đưa điện mặt trời ra mặt hồ
Điện mặt trời nổi là mô hình lắp các tấm quang điện trên mặt nước, cho phép tạo nguồn điện mà không cần dành toàn bộ diện tích cho trang trại trên đất liền. Tại Lai Châu, VinEnergo đã báo cáo đánh giá tác động môi trường cho hai dự án Bản Chát 1 và Bản Chát 2; cơ quan chức năng đang lấy ý kiến về các báo cáo này. Hai nhà máy dự kiến có tổng công suất 550 MW, với vốn đầu tư hơn 10.800 tỷ đồng. Quy mô đó khiến dự án đáng chú ý không chỉ vì sản lượng tiềm năng, mà còn vì cách tận dụng lòng hồ thủy điện Bản Chát. Thay vì xem mặt nước chỉ là phần phụ trợ của công trình thủy điện, mô hình này biến hồ thành không gian cho một nguồn điện khác. Đây là hướng đi có sức thuyết phục trong bối cảnh quỹ đất phù hợp cho năng lượng ngày càng cần được sử dụng hiệu quả.
Quy mô lớn, nhưng hiệu quả phụ thuộc cách triển khai
Bản Chát 1 được thiết kế công suất khoảng 250 MW, vốn đầu tư gần 6.163 tỷ đồng; dự án dự kiến lắp 420.336 tấm pin công suất 750 Wp. Bản Chát 2 có công suất 300 MW, vốn đầu tư hơn 4.641 tỷ đồng và khoảng 370.160 tấm pin, mỗi tấm 640 Wp. Diện tích dự án lần lượt gần 844 ha và 939 ha; riêng khu vực bố trí hệ thống pin của Bản Chát 1 được nêu là 707 ha. Các con số cho thấy đây không phải thử nghiệm nhỏ lẻ, mà là hai công trình cần phối hợp đồng bộ giữa cụm pin, hạ tầng điện và vận hành. Lợi thế tiết kiệm đất chỉ thực sự có ý nghĩa nếu quá trình thi công và quản lý mặt hồ được tính toán chặt chẽ, thay vì coi diện tích mặt nước là không gian trống.
Lai Châu cần thêm nguồn điện ngoài thủy điện
Lai Châu hiện có khoảng 3,1 GW công suất phát điện, chủ yếu từ thủy điện, nhưng chưa có các dự án điện mặt trời trang trại, điện mặt trời nổi hay điện gió quy mô lớn. Vì vậy, nhà máy Bản Chát có ý nghĩa chiến lược ở khả năng mở rộng cơ cấu nguồn, thay vì để một địa phương giàu thủy điện phụ thuộc gần như hoàn toàn vào một loại hình. Điện mặt trời nổi trên hồ thủy điện Lai Châu còn đưa ra một cách tiếp cận đáng cân nhắc cho năng lượng tái tạo Việt Nam: tận dụng hạ tầng mặt nước hiện hữu để bổ sung nguồn điện mà không chiếm thêm diện tích đất tương đương trên bờ. Tuy nhiên, tính hợp lý của mô hình không nên được đánh giá chỉ bằng công suất lắp đặt. Việc giám sát tác động môi trường, quản lý mặt hồ và bảo đảm dự án hòa nhập với hoạt động thủy điện cần được đặt ngang hàng với tiến độ xây dựng.
Mốc 2028 sẽ là phép thử về tiến độ và cam kết
Theo kế hoạch, các hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị và thi công kéo dài từ tháng 10/2026 đến tháng 10/2028; chạy thử dự kiến bắt đầu tháng 6/2028, còn vận hành thương mại được nhắm tới ngày 30/10/2028. Mốc này nằm trong quý IV/2028, như kế hoạch công bố cho hai dự án. VinEnergo, công ty con hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo của Vingroup, đang theo đuổi hai dự án điện mặt trời nổi tại Lai Châu. Sự tham gia của doanh nghiệp lớn có thể tạo thêm động lực cho đầu tư năng lượng sạch, nhưng điều quyết định vẫn là khả năng biến kế hoạch thành công trình vận hành đúng hạn và đáp ứng các yêu cầu môi trường. Nếu hoàn thành, Bản Chát 1 và 2 sẽ góp phần đa dạng hóa nguồn điện địa phương và hỗ trợ an ninh năng lượng quốc gia. Đây là lý do dự án đáng theo dõi: nó sẽ kiểm chứng liệu hồ thủy điện có thể trở thành nền tảng thực tế cho mở rộng năng lượng tái tạo hay không.
