Chiến thắng sít sao, nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp
Cuộc trở lại của Lula da Silva là chiến thắng bầu cử vòng hai đưa nhà lãnh đạo cánh tả trở lại ghế tổng thống Brazil, đồng thời mở đường cho nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp sau một cuộc đua sít sao và căng thẳng. Ngày 25/10, ông vượt qua đối thủ cực hữu Flávio Bolsonaro, đảo ngược thế bị dẫn trước ở vòng một và khẳng định sức bền chính trị hiếm có. Theo Tòa án Bầu cử tối cao Brazil, khi kiểm 99,82% số phiếu, Lula đạt 51,75%, còn Bolsonaro được 48,25%. Ở vòng một ngày 4/10, Bolsonaro dẫn trước với 47,03%, so với 45,16% của Lula. Kết quả củng cố vị thế của một chính trị gia kỳ cựu, nhưng không phải giấy ủy quyền để chính quyền bỏ qua những cử tri không đứng về phía mình. Biên thắng hẹp cho thấy quyền lực mới vẫn phải được xây dựng qua thương lượng và kết quả thiết thực.
An sinh phải đi cùng việc làm và kỷ luật tài chính
Nền tảng chính trị của Lula gắn chặt với chính sách xã hội, nên duy trì hỗ trợ người nghèo sẽ là thước đo sớm cho nhiệm kỳ mới. Trong hai nhiệm kỳ đầu, chương trình Bolsa Família kết hợp trợ cấp có điều kiện với việc trẻ em đến trường và tiếp cận dịch vụ y tế; chính phủ gần đây cũng khôi phục nhiều chính sách xã hội. Với các hộ thu nhập thấp, sự tiếp nối ấy có ý nghĩa cụ thể: bớt áp lực trong đời sống và cơ hội tốt hơn cho con cái. Nhưng cam kết không tự biến thành kết quả. Brazil phải đồng thời duy trì hỗ trợ, bảo đảm kỷ luật tài chính, nâng năng suất, thu hút đầu tư và tạo việc làm có chất lượng. Nếu chính quyền chỉ mở rộng kỳ vọng mà không tạo được việc làm và nguồn lực bền vững, chính sách an sinh sẽ dễ trở thành tâm điểm tranh cãi. Bài toán của Lula là bảo vệ người yếu thế mà không làm suy yếu nền tảng kinh tế cần để duy trì hỗ trợ.
Bảo vệ môi trường giữa áp lực chính trị
Bảo vệ môi trường, đặc biệt là kiềm chế nạn phá rừng tại Amazon, là lựa chọn chính sách có tầm vóc quốc gia và quốc tế, nhưng cũng đòi hỏi quyết tâm trước sức ép trong nước. Chính phủ Lula đã đẩy mạnh nỗ lực hạn chế phá rừng, còn những người ủng hộ xem chiến thắng là cơ hội để Brazil tiếp tục ưu tiên môi trường cùng giảm nghèo và thu hẹp bất bình đẳng. Tuy vậy, đây không thể chỉ là thông điệp đối ngoại: tính thuyết phục nằm ở việc biến cam kết thành hành động lâu dài, đồng thời thuyết phục được những cộng đồng và lực lượng chính trị có ưu tiên khác. Quốc hội có xu hướng nghiêng về cánh hữu và trung hữu, khiến việc thông qua ngân sách, cải cách và chương trình xã hội khó hơn. Do đó, bảo vệ Amazon sẽ phụ thuộc không chỉ vào ý chí của tổng thống mà còn vào khả năng xây dựng liên minh và giữ chính sách môi trường trong chương trình nghị sự.
Thử thách lớn nhất là hàn gắn một đất nước phân cực
Cuộc bầu cử Brazil khép lại trên lá phiếu, nhưng không khép lại xung đột về vai trò của Nhà nước, chính sách kinh tế và hướng phát triển đất nước. Thắng lợi sít sao cho thấy lực lượng cánh hữu vẫn có nền tảng ủng hộ lớn; vì thế, Lula cần coi đối thoại và thỏa hiệp là điều kiện để thực hiện chương trình, chứ không phải nhượng bộ ngoài lề. Quốc hội thiên về cánh hữu và trung hữu sẽ buộc chính phủ đàm phán để thông qua ngân sách và chính sách. Tỷ lệ không đi bỏ phiếu cao ở vòng một — khoảng 33,47 triệu người, tương đương 21,08% cử tri đăng ký — cũng gợi nhắc rằng khôi phục niềm tin quan trọng không kém vận động người đã ủng hộ. Với Việt Nam, Brazil là đối tác quan trọng ở Mỹ Latinh; hai nước nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược tháng 11/2024, mở thêm nền tảng hợp tác trong thương mại, nông nghiệp và chuyển đổi xanh. Thành công của nhiệm kỳ mới sẽ không chỉ nằm ở việc thắng cử lần nữa, mà ở khả năng biến đa số mong manh thành đồng thuận đủ rộng để cải thiện đời sống và bảo vệ môi trường.
