Thuế mới không chỉ nhắm vào hàng hóa Việt Nam
Thuế Mỹ hàng Việt là khả năng Washington áp thêm hàng rào thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, trong một cuộc điều tra về chính sách thương mại và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Tranh luận không còn là chuyện riêng của nhà xuất khẩu Việt Nam: mức thuế mới có thể làm tăng chi phí cho chính các nhà sản xuất Mỹ đang dựa vào nguồn cung từ Việt Nam. Theo Reuters ngày 2/11, cộng đồng doanh nghiệp Mỹ chia rẽ về việc có nên áp dụng biện pháp này hay không. Tesla gửi ý kiến lên Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) ngày 2/7, đề nghị cân nhắc nhu cầu chuỗi cung ứng trước khi quyết định. Quan điểm này đáng chú ý vì thuế quan, nếu được áp dụng, có thể đánh trúng đầu vào sản xuất trong nước Mỹ, thay vì chỉ gây sức ép lên hàng hóa nhập khẩu.
Tesla và Samsung lo chi phí sản xuất tăng
Lập luận của Tesla khá thực dụng: dù Mỹ đã đầu tư đáng kể vào năng lực sản xuất nội địa, một số linh kiện công nghệ tiên tiến và thiết bị sản xuất chính xác vẫn chưa có nguồn cung trong nước đầy đủ. Vì vậy, hãng tiếp tục cần mạng lưới quốc tế, trong đó có Việt Nam; đánh thuế hàng Việt có thể làm tăng chi phí đầu vào cho Tesla và các doanh nghiệp Mỹ khác. Samsung cũng cho biết Việt Nam đảm nhiệm phần đáng kể hoạt động sản xuất điện thoại thông minh và thiết bị mạng phục vụ thị trường Mỹ. Các hiệp hội bán lẻ, giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng cùng phản đối thuế mới vì hoạt động sản xuất tại Việt Nam đã gắn với chuỗi cung ứng của họ. Với người tiêu dùng, chi phí nhập khẩu cao hơn có thể truyền dọc chuỗi thành áp lực lên giá và lựa chọn hàng hóa; với doanh nghiệp, thay thế nguồn cung không phải việc có thể làm tức thời.
Các ngành xuất khẩu đối mặt rủi ro thương mại
Sự phản đối của các tập đoàn lớn không xóa được sức ép từ những ngành Mỹ muốn bảo vệ. Các hiệp hội đại diện nhà sản xuất thép, thủy sản, gỗ dán, sản phẩm gỗ và tấm pin năng lượng mặt trời cáo buộc Việt Nam có hoạt động thương mại không công bằng, đồng thời kêu gọi Washington áp biện pháp thuế bổ sung. Những yêu cầu ấy khiến triển vọng xuất khẩu sang Mỹ khó đoán hơn, nhất là khi thương mại song phương tăng nhanh: xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong tám tháng đầu năm 2026 tăng 42% so với cùng kỳ. Đà tăng này cũng đưa Việt Nam thành đối tác tạo ra thâm hụt thương mại hàng hóa lớn nhất cho Mỹ, vượt Trung Quốc và Mexico. Đây là bối cảnh dễ khiến tranh luận thuế quan nóng lên. Với chuỗi cung ứng Việt Nam, rủi ro không chỉ nằm ở mức thuế cuối cùng mà còn ở việc doanh nghiệp trì hoãn đơn hàng, tính lại nguồn cung và chịu bất định chính sách.
Sở hữu trí tuệ là phép thử tiếp theo
USTR khởi động điều tra ngày 29/5/2026 theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, sau khi xếp Việt Nam vào diện ưu tiên xem xét về vi phạm sở hữu trí tuệ. Cuộc điều tra riêng này dự kiến hoàn tất ngày 29/11; sau khi có kết quả, USTR sẽ tham vấn Tổng thống Mỹ về việc có áp dụng biện pháp xử lý hay không. Trong khi đó, Việt Nam đã tăng cường thực thi: Công điện 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 yêu cầu ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm, và cơ quan chức năng triển khai kiểm tra bản quyền phần mềm, phim, âm nhạc, truyền hình cùng trò chơi điện tử. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng không bảo đảm tranh chấp thuế sẽ tự khép lại. Kết luận hợp lý là doanh nghiệp cần chuẩn bị cho cả hai khả năng: thuế mới bị áp dụng hoặc bất định kéo dài. Bảo vệ thương mại và duy trì nguồn cung phải được xử lý song song.
