Thuế mới có thể gây sức ép ngược lên doanh nghiệp Mỹ
Thuế Mỹ hàng Việt là biện pháp thương mại Washington có thể áp lên hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam sau khi điều tra những cáo buộc liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ; hệ quả có thể lan từ nhà xuất khẩu đến các doanh nghiệp Mỹ phụ thuộc nguồn cung này. Tesla và Samsung phản đối khả năng áp thêm thuế, cho rằng hàng hóa và linh kiện sản xuất tại Việt Nam có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng phục vụ thị trường Mỹ. Lập trường ấy không chỉ là lời bênh vực một đối tác cung ứng: nó phản ánh nỗi lo thuế quan sẽ làm tăng chi phí đầu vào, gây gián đoạn sản xuất và cuối cùng đẩy giá hàng hóa lên với người tiêu dùng Mỹ. Một chính sách nhằm gây sức ép thương mại vì thế có thể khiến chính các nhà sản xuất và khách hàng Mỹ phải gánh một phần hóa đơn.
Tesla và Samsung nhìn thấy mắt xích khó thay thế
Trong hồ sơ gửi USTR ngày 2/7, Tesla đề nghị nhà chức trách cân nhắc nhu cầu thực tế của các nhà sản xuất Mỹ trước khi áp thuế mới. Hãng cho biết một số linh kiện công nghệ cao và thiết bị sản xuất chính xác vẫn chưa có nguồn thay thế đầy đủ tại Mỹ, dù doanh nghiệp đã đầu tư mở rộng năng lực trong nước. Tesla phản đối thuế không phải vì thuế không có tác dụng, mà vì công cụ này có thể đánh trúng đầu vào mà các nhà máy Mỹ chưa thể tự cung ứng. Samsung và thuế quan cũng là bài toán về mạng lưới sản xuất: bộ phận kinh doanh của tập đoàn tại Mỹ cho biết Việt Nam sản xuất một phần đáng kể điện thoại thông minh và thiết bị mạng phục vụ thị trường Mỹ. Với Samsung, đánh thuế hàng Việt có nguy cơ làm tăng chi phí cho chính hệ thống quốc tế mà tập đoàn đang dùng. Nhiều hiệp hội bán lẻ, giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng cùng phản đối vì phụ thuộc vào sản xuất tại Việt Nam. Rủi ro với chuỗi cung ứng Việt Nam, do đó, không dừng ở phía nhà xuất khẩu.
Vì sao các ngành khác muốn Washington cứng rắn hơn?
Ở chiều ngược lại, các hiệp hội đại diện cho thép, thủy sản, gỗ dán, pin mặt trời và sản phẩm gỗ kêu gọi áp thuế hoặc biện pháp thương mại khác, với cáo buộc Việt Nam có thực tiễn thương mại không công bằng. Khác biệt không khó hiểu: doanh nghiệp nhập khẩu và nhà sản xuất dùng linh kiện Việt Nam nhìn thấy chi phí tăng trước mắt; những ngành cạnh tranh với hàng nhập khẩu lại xem hàng rào thương mại là cách bảo vệ vị thế của mình. Đây là cuộc va chạm lợi ích ngành hàng, không phải một tiếng nói thống nhất của doanh nghiệp Mỹ về quan hệ thương mại. Cũng cần phân biệt đề xuất của các hiệp hội với kết luận pháp lý của cuộc điều tra: việc một ngành yêu cầu trừng phạt không tự nó chứng minh cáo buộc đã được xác lập. Tuy nhiên, khi các nhóm vận động đưa ra yêu cầu trái chiều, quyết định của Washington sẽ phải cân nhắc ai chịu thiệt nếu áp thuế và ai được lợi nếu không hành động.
Hạn chót 29/11 sẽ thử sức cân bằng chính sách
USTR khởi động cuộc điều tra theo Section 301 ngày 29/5, sau khi xếp Việt Nam vào nhóm “Priority Foreign Country” trong báo cáo Special 301 về sở hữu trí tuệ. Cơ quan này cho rằng Việt Nam chưa giải quyết đầy đủ những vấn đề tồn tại lâu nay về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Theo kế hoạch, chính quyền Mỹ có thời hạn đến ngày 29/11 để kết thúc điều tra và quyết định có áp dụng biện pháp đáp trả hay không. Phần đáng theo dõi không chỉ là Washington có đánh thuế hay không, mà là phạm vi của biện pháp: áp dụng rộng hay nhắm vào một số ngành cụ thể. Một phương án diện rộng có thể làm tổn thương những nhà sản xuất Mỹ đang cần hàng hóa và linh kiện từ Việt Nam; biện pháp hẹp hơn có thể giảm tác động lan tỏa nhưng vẫn tạo sức ép lên các lĩnh vực bị nhắm tới. Ý kiến trái chiều hiện nay cho thấy không có lựa chọn nào miễn phí.
Kết luận: doanh nghiệp Mỹ chia rẽ vì họ đứng ở những mắt xích khác nhau của thương mại. Washington cần xử lý các quan ngại về sở hữu trí tuệ mà không biến thuế quan thành cú sốc cho chính chuỗi cung ứng và người tiêu dùng trong nước. Đến hạn chót, chất lượng của quyết định sẽ nằm ở độ chính xác của mục tiêu, không phải ở mức độ cứng rắn của thông điệp.
