Khi video viral biến cuốn sách thành “nhân vật chính” của đêm đi chơi
Xu hướng đọc sách giới trẻ trong không gian công cộng là hiện tượng các bạn trẻ chủ động rời khỏi những địa điểm giải trí ồn ào để cùng nhau tụ tập tại bar, bảo tàng, thư viện hay hội trường cộng đồng, dành nhiều giờ đọc sách trong im lặng, sau đó giao lưu trực tiếp mà không bị thiết bị điện tử chi phối; đây là một viral reading trend cho thấy nhu cầu mới về không gian yên tĩnh công cộng và sự thay đổi hành vi tiêu dùng lẫn lựa chọn giải trí của thế hệ trẻ. Điểm khởi phát mang tính biểu tượng của làn sóng này là video về sự kiện Jucy Book Rave diễn ra ngày 26/9 tại Nhật Bản, trong một câu lạc bộ tên Spread ở khu Shimokitazawa, Tokyo, từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều. Hình ảnh người trưởng thành ngồi trên sàn trải thảm, tựa lưng vào tường hoặc nằm đọc sách trong ánh sáng mờ ảo, tiếng DJ chơi nhạc nền nhẹ nhàng đã phá vỡ định nghĩa quen thuộc về “đi club”. Theo một nguồn tin, mô hình này nhanh chóng được nhận diện như một trong những hiện tượng xã hội bất ngờ nhất của năm, lan rộng và được điều chỉnh cho phù hợp với từng thành phố. Vấn đề không phải là “giới trẻ bỗng thích sách”, mà là họ đang tái thiết kế cách tận hưởng thời gian rảnh của mình.
Từ Tokyo đến Amsterdam, Sydney: giới trẻ quay lưng với tiếng bass, tìm đến tiếng lật trang
Từ Tokyo, Amsterdam đến Sydney, giới trẻ dần rời xa những sàn nhảy ồn ào với âm thanh dồn dập để tìm đến không gian dịu nhẹ, nơi họ cùng nhau tận hưởng nhiều giờ đọc sách. Điều đáng nói là sự dịch chuyển này không diễn ra trong thư viện truyền thống, mà ngay bên trong những biểu tượng của đời sống nightlife: club, rooftop, quán bar. Tại Amsterdam, một sự kiện đọc sách tập thể trên sân thượng Bảo tàng khoa học NEMO từng gây sốt, biến mái nhà của một thiết chế văn hóa thành “phòng đọc khổng lồ dưới trời mở”. Ở Melbourne, sự kiện Book Doof đưa sách vào bar và các không gian độc đáo khác, còn mô hình Reading Rhythms khởi nguồn từ Brooklyn đã tổ chức hàng trăm buổi tiệc đọc sách tại hơn 20 thành phố, kết hợp thời gian đọc trong tĩnh lặng với âm nhạc và giao lưu xã hội. Những địa điểm vốn gắn với hình ảnh rượu bia, tiếng nhạc chát chúa nay được tái sử dụng như không gian yên tĩnh công cộng, nơi người tham dự mang theo cuốn sách riêng, chọn mua sách do ban tổ chức tuyển chọn, hoặc trao đổi sách để tạo kết nối cộng đồng. Việc không có tác phẩm chỉ định, không thảo luận bắt buộc khiến trải nghiệm đọc trở nên tự do, gần với cảm giác “đi chơi” hơn là “tham gia câu lạc bộ học thuật”.
Gen Z, Millennials và cuộc nổi loạn chống lại đời sống trên màn hình
Nếu nhìn xu hướng đọc sách giới trẻ này như một trào lưu dễ thương rồi sẽ qua đi, chúng ta đang đánh giá thấp mức độ chuyển dịch văn hóa phía sau nó. Theo một nguồn tin, sự trỗi dậy mạnh mẽ của các hoạt động đọc sách tập thể phản ánh bước chuyển sâu sắc trong Gen Z và Millennials, khi họ ngày càng khao khát những “không gian thứ ba” không áp lực, tách biệt khỏi công việc và gia đình. Những buổi tụ họp với sách mang đến sự cân bằng hiếm có: cảm giác ấm áp từ sự hiện diện của người khác hòa với sự riêng tư khi đắm mình trong một cuốn sách hay. Xu hướng này ăn khớp với làn sóng quay về lối sống analog: ưu tiên điện thoại nắp gập thay vì smartphone, dùng sổ tay và nhật ký thay cho ứng dụng số. Đó là lời phản biện rõ ràng trước một đời sống phần lớn diễn ra trên màn hình. Thay vì tiếp tục tiêu thụ nội dung ngắn trên TikTok, nhiều bạn trẻ chọn bước ra ngoài, ngồi cạnh nhau trong im lặng, để nội dung dài của sách dẫn dắt cuộc trò chuyện sau đó. Đối với người hướng nội, những sự kiện này trở thành lựa chọn tinh tế thay cho các đêm tiệc tùng thâu đêm, vì họ được ở trong cộng đồng mà không buộc phải nói nhiều hay phô diễn bản thân.
Thay đổi hành vi tiêu dùng: từ rượu bia, smartphone sang cà phê, trang giấy
Làn sóng viral reading trend không chỉ là chuyện “đọc hay không đọc”, mà là sự thay đổi hành vi tiêu dùng và lựa chọn giải trí của thế hệ trẻ. Mô hình tiệc đọc sách nhẹ nhàng này phù hợp với xu hướng hạn chế hoặc không sử dụng đồ uống có cồn đang ngày càng phổ biến. Thay vì những quầy bar ồn ào và tiêu thụ nhiều rượu bia, các sự kiện đọc sách phục vụ cà phê đặc sản, trà và các loại đồ uống không cồn. Khi Gen Z và Millennials chọn chi tiền cho sách, đồ uống lành mạnh, không gian yên tĩnh công cộng, họ đang gửi tín hiệu rõ ràng tới ngành dịch vụ: giá trị của một buổi tối không còn đo bằng độ say hay độ ồn. Song song, việc ưu tiên điện thoại nắp gập, sổ tay, nhật ký thay cho smartphone và ứng dụng số cho thấy một dịch chuyển tiêu dùng rộng hơn, từ thiết bị số sang vật thể analog. Những cuốn sách được mua, trao đổi tại sự kiện không chỉ là sản phẩm văn hóa, mà là “vé vào cửa” của một phong cách sống mới: tỉnh táo, chậm rãi, có chủ đích. Các nhà tổ chức sự kiện, chủ địa điểm giải trí nếu bỏ qua tín hiệu này sẽ lỡ mất một thế hệ khách hàng đang âm thầm tái định nghĩa khái niệm “chơi bời”.
Không gian công cộng thời hậu-TikTok: thiết kế lại để ưu tiên sự tĩnh lặng
Khi hàng chục đến hàng trăm người cùng ngồi trong một khán phòng, tiếng nhạc dịu nhẹ hòa với âm thanh lật trang sách, bản chất của một buổi đi chơi đêm đã thay đổi. Điểm chung của các sự kiện đọc sách là đa phần diễn ra tại địa điểm công cộng: từ Bảo tàng khoa học ở Amsterdam đến hội trường cộng đồng hay tụ điểm giải trí nổi tiếng tại Melbourne, Sydney và Brooklyn. Điều này buộc những người quản lý không gian phải suy nghĩ lại về thiết kế: sàn club được trải thảm để ngồi hoặc nằm đọc; ánh sáng được hạ xuống mức êm dịu; hệ thống âm thanh được tinh chỉnh cho nhạc nền chứ không phải nhạc nhảy. Không gian yên tĩnh công cộng đang trở thành “hạ tầng tinh thần” mới của đô thị: nơi người trẻ tìm đến để tạm thoát khỏi công việc, gia đình và màn hình, nhưng vẫn cảm nhận rõ ràng sự hiện diện của cộng đồng. Nếu thư viện từng bị xem là nơi nghiêm túc, khô khan, thì những “book rave”, “reading party” đang chứng minh: chỉ cần thiết kế lại cách sử dụng, bất kỳ không gian nào cũng có thể trở thành nơi đọc sách hấp dẫn. Kết luận hợp lý là các thành phố muốn giữ chân thế hệ trẻ cần đầu tư không chỉ vào công viên, trung tâm thương mại, mà cả những “phòng đọc mở” linh hoạt, nơi sách và con người cùng chia sẻ ánh đèn.
