Sáp nhập giúp thống nhất, nhưng không tự động làm quản trị tốt hơn
Trường học quy mô lớn sau sáp nhập là mô hình gom nhiều cơ sở giáo dục vào một đầu mối, thường vận hành qua trường chính, phân hiệu và điểm trường để thống nhất kế hoạch, nhân sự và chuyên môn. Mô hình này có thể khắc phục tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, nhưng khi địa bàn rộng và số lớp tăng, quyền điều hành tập trung cũng dễ biến thành áp lực quá tải.
Ngày 28.10, UBND phường Nha Trang cho biết đã rà soát hoạt động các cơ sở giáo dục công lập sau sắp xếp và đề xuất tiếp tục duy trì mô hình hiện tại của ba trường đến hết năm học 2026–2027, nhằm bảo đảm việc chăm sóc, dạy học liên tục, ổn định đội ngũ và tránh xáo trộn cho học sinh. Quy mô quản lý của phường là 22.042 trẻ em, học sinh trong 616 nhóm, lớp, với 1.476 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và người lao động.
Đây là lựa chọn thận trọng, không phải lời khẳng định rằng mô hình đã vận hành trơn tru. Một đầu mối có thể thống nhất kế hoạch và điều tiết giáo viên, nhưng phạm vi quản lý rộng, nhiều điểm trường khiến hiệu trưởng chịu áp lực lớn, đặc biệt ở bậc mầm non.
Tách phân hiệu là phản ứng trước khoảng cách giữa sơ đồ và thực tế
Đề xuất tách phân hiệu trường học xuất hiện khi cơ cấu trên giấy không còn tương xứng với việc quản lý hằng ngày. Ngày 26/10, lãnh đạo ngành giáo dục Khánh Hòa cho biết đã nắm kiến nghị của Đảng ủy phường Bắc Nha Trang về việc chuyển các điểm trường hiện có thành những phân hiệu độc lập. Sau gần hai tháng vận hành, địa phương nhận thấy mô hình trường chính, phân hiệu và điểm trường gây vướng mắc trong quản trị, bố trí nhân sự và bảo đảm điều kiện phục vụ học sinh tại từng địa điểm.
Kiến nghị không đồng nghĩa lập thêm các trường có tư cách pháp nhân riêng: các phân hiệu sau chuyển đổi vẫn trực thuộc trường tương ứng, chịu sự điều hành của hiệu trưởng và không có con dấu, tài khoản hay bộ máy quản lý độc lập. Điểm đáng bàn là liệu việc chia nhỏ đầu mối vận hành có giúp trách nhiệm tại mỗi địa điểm rõ hơn hay chỉ tạo thêm tầng phối hợp. Câu trả lời phụ thuộc vào phân công nhân sự và quyền xử lý công việc tại chỗ, không chỉ vào tên gọi mới.
Ở phường Tây Nha Trang, UBND phường ngày 27/10 kiến nghị tách trường tiểu học và THCS hiện có thành hai trường tiểu học và hai trường THCS độc lập. Trường tiểu học được hình thành từ bảy trường, hiện có 198 lớp với khoảng 7.423 học sinh. Quy mô ấy khiến ban lãnh đạo mất nhiều thời gian cho quản trị, khó kiểm tra chuyên môn trực tiếp và nắm tình hình giáo viên, học sinh; bộ máy hành chính, kế toán cũng chưa tương xứng với khối lượng công việc.
Tuy nhiên, phường đề nghị chờ đến cuối năm học 2026–2027 mới điều chỉnh, bởi mô hình hiện tại mới vận hành hai tháng và việc thay đổi ngay có thể làm gián đoạn giảng dạy.
Đà Nẵng cho thấy bài toán không chỉ nằm ở số lớp
Trường học sau sáp nhập không chỉ lớn hơn về số học sinh; nhiều nơi còn phải điều hành các điểm trường cách xa nhau, khiến phối hợp và giám sát trở thành việc thường nhật tốn thời gian. Đà Nẵng hiện có 11 cơ sở giáo dục trên 100 lớp: bảy trường tiểu học, ba trường THCS và một trung tâm giáo dục thường xuyên. Con số này cho thấy quản lý trường quy mô lớn đòi hỏi ban giám hiệu xử lý đồng thời chuyên môn, phân công giáo viên và kết nối các cơ sở.
Một trường tiểu học ở thành phố có tới bảy phân hiệu; tại khu vực miền núi, một số điểm trường cách trường chính khoảng 50 km. Dù các điểm vẫn duy trì dạy học, khoảng cách gây trở ngại cho việc đi lại và phối hợp công tác. Bởi vậy, việc tổ chức hoạt động chung theo cùng kế hoạch tại trường chính và các phân hiệu là cần thiết, nhưng không thể thay thế việc bảo đảm người quản lý có mặt, nắm tình hình và hỗ trợ học sinh kịp thời.
Các đề xuất ở Khánh Hòa cũng cần được đánh giá bằng tiêu chí cụ thể: thời gian xử lý công việc, chất lượng giám sát chuyên môn, khả năng bố trí giáo viên và điều kiện phục vụ trẻ em ở từng địa điểm. Nha Trang chọn giữ ổn định đến hết năm học; Tây Nha Trang đề nghị chia hai trường thành bốn, nhưng cũng lùi thời điểm thực hiện để tránh xáo trộn. Cả hai hướng đều hợp lý nếu đi kèm rà soát thực chất, thay vì coi sáp nhập hay tách trường là giải pháp tự thân.
Kết luận, quy mô lớn không mặc nhiên là vấn đề, nhưng mô hình quản lý phải theo kịp quy mô và khoảng cách địa lý. Tách phân hiệu hoặc trường chỉ có ý nghĩa khi làm rõ trách nhiệm tại chỗ, tăng khả năng giám sát và bảo vệ sự liên tục của việc học. Nếu không giải quyết được những điểm nghẽn ấy, thay đổi sơ đồ tổ chức sẽ khó cải thiện trải nghiệm của học sinh.
