Điện thoại phổ thông đang mất chỗ đứng
Điện thoại giá rẻ là smartphone có cấu hình và giá bán hướng đến người mua cần kết nối thiết yếu với mức chi trả thấp, nhưng hiện ngày càng khó duy trì khi linh kiện bộ nhớ đắt đỏ và khan hiếm. Đây không còn là biến động nhỏ trong danh mục sản phẩm: nó đang làm suy yếu cánh cửa phổ cập smartphone cho hàng triệu người. Trong quý III/2026, doanh số điện thoại toàn cầu giảm 20% so với cùng kỳ, trong khi giá bán tăng khoảng 20% do thiếu DRAM và NAND. Khi chi phí tăng, hãng có thể chuyển gánh nặng sang người mua bằng cách tăng giá, cắt cấu hình hoặc ngừng theo đuổi những mẫu lợi nhuận thấp. Với smartphone phổ thông, vài thay đổi nhỏ trong giá thành cũng đủ khiến một mẫu máy không còn cạnh tranh. Vì vậy, khủng hoảng DRAM không chỉ là câu chuyện của nhà sản xuất chip; nó đe dọa khả năng tiếp cận thiết bị số.
AI giành bộ nhớ, điện thoại phải trả giá
Nguồn cung DRAM và NAND chịu sức ép vì các trung tâm dữ liệu AI có thể trả giá cao hơn để giành cùng loại tài nguyên. Cuối năm 2025, ba nhà sản xuất bộ nhớ lớn đã chuyển phần lớn nguồn cung sang trung tâm dữ liệu AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng. Hơn nữa, bộ nhớ HBM phục vụ AI tiêu tốn công suất sản xuất gấp hơn ba lần mỗi gigabyte DRAM thông thường, càng làm nguồn cung cho điện thoại bị chèn ép. Tác động đã hiện rõ ở giá chip nhớ: từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 tăng 250% và LPDDR5 tăng 220%; giá DDR5 tại Đức tăng tới 414% trong một năm. Các con số này cho thấy AI không chỉ tạo thêm nhu cầu mới mà còn thay đổi ưu tiên phân bổ năng lực sản xuất. Khi bộ nhớ là linh kiện thiết yếu, điện thoại không thể đứng ngoài cuộc tranh giành ấy.
Hãng chọn lợi nhuận thay vì chạy đua giá thấp
Nhà sản xuất điện thoại đang phải chọn giữa tăng giá, giảm cấu hình hoặc rút bớt mẫu giá thấp. Với biên lợi nhuận vốn mỏng, các hãng dựa vào lượng bán lớn khó hấp thụ cú tăng chi phí bộ nhớ mà không làm tổn hại kết quả kinh doanh. Transsion, hãng có 48% thị phần điện thoại tại châu Phi, báo lợi nhuận ròng năm 2025 giảm 54% và hạ mục tiêu xuất hàng thêm 40% so với công suất hiện tại. Sang quý I/2026, Oppo cắt hơn 20%, Vivo gần 15% và Xiaomi 19%. Đây là dấu hiệu cho thấy cuộc đua số lượng không còn hấp dẫn bằng việc tập trung vào sản phẩm sinh lời tốt hơn. Xiaomi và OPPO nằm trong nhóm thương hiệu đang chuyển hướng sang thiết bị có lợi nhuận cao hơn. Nếu chi phí tiếp tục cao, lựa chọn cắt mẫu giá thấp có thể dễ dàng hơn việc giữ một sản phẩm rẻ nhưng bán càng nhiều càng khó có lãi.
Người mua có ít lựa chọn hơn khi nâng cấp
Người mua sẽ cảm nhận khủng hoảng qua ít mẫu phổ thông hơn, giá cao hơn hoặc cấu hình bị cắt giảm. Dự báo cho thấy số smartphone có giá dưới ngưỡng phân khúc phổ thông có thể giảm 40% đến năm 2030, tương đương hơn 230 triệu máy mỗi năm so với hiện nay; trong khi thị trường tổng thể có thể giữ quy mô gần tương tự nhưng dịch chuyển về phía thiết bị cao cấp hơn. Những ai chưa cần đổi máy nên cân nhắc kéo dài thời gian sử dụng, thay vì nâng cấp chỉ vì một thế hệ mới. Người cần mua có thể xem xét máy tân trang hoặc đã qua sử dụng, đồng thời ưu tiên độ bền và dung lượng phù hợp để tránh phải thay sớm. Áp lực chưa có dấu hiệu nhanh chóng biến mất: nền tảng Vera Rubin của Nvidia dự kiến ra mắt cuối năm 2026 với nhu cầu LPDDR lớn; đến năm 2027, bộ nhớ có thể chiếm tới 45% chi phí linh kiện của iPhone, so với khoảng 10% hiện nay.
Kết luận, điện thoại giá rẻ không biến mất chỉ vì người mua hết nhu cầu; chúng mất dần vì nguồn lực sản xuất đang chảy về nơi sinh lời cao hơn. Khi AI tiếp tục hút bộ nhớ và hãng ưu tiên biên lợi nhuận, người mua phải chuẩn bị cho ít lựa chọn phổ thông hơn và tính toán kỹ thời điểm nâng cấp. Đây là cái giá của một thị trường công nghệ đặt nhu cầu trung tâm dữ liệu lên trước khả năng tiếp cận thiết bị cơ bản.
