Không chỉ thiếu dịch vụ, mà còn thiếu thời gian để tiếp cận
Sức khỏe lao động nữ tại khu công nghiệp phụ thuộc không chỉ vào việc có cơ sở y tế hay không, mà còn vào khả năng sắp xếp thời gian, tiếp cận thông tin đáng tin cậy và sử dụng dịch vụ phù hợp với điều kiện sống, làm việc của họ. Thực tế, lịch sản xuất theo ca và những đợt tăng ca có thể khiến giờ khám thông thường trở thành rào cản. Theo nghiên cứu năm 2023 của Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), chỉ khoảng 35% lao động nữ xa quê từng sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục kể từ khi làm tại khu công nghiệp; hơn 25% người lao động cho biết giờ mở cửa phòng khám không phù hợp với lịch làm việc hoặc tăng ca. Những con số này cho thấy mở thêm dịch vụ trên giấy là chưa đủ. Nếu người cần chăm sóc không thể đến khám khi phòng khám mở cửa, dịch vụ ấy vẫn nằm ngoài tầm với.
Ca làm kéo dài, việc nhà thu hẹp thời gian tự chăm sóc
Với nhiều nữ công nhân khu công nghiệp, hết ca không đồng nghĩa với hết việc. Chăm con, nấu nướng và chăm sóc người thân thường nối tiếp ngày làm tại nhà máy, khiến cuộc hẹn khám sức khỏe dễ bị trì hoãn. Theo đại diện IOM, phụ nữ dành trung bình 2,3 giờ mỗi ngày cho công việc chăm sóc không lương, gần gấp 1,8 lần nam giới; báo cáo năm 2024 của Ngân hàng Thế giới cho biết khoảng 75% bà mẹ trong khảo sát chưa tiếp cận được dịch vụ trông trẻ vừa bảo đảm chất lượng vừa phù hợp khả năng chi trả. Chi phí đi lại và lo ngại về quyền riêng tư càng khiến việc thăm khám, nhất là với sức khỏe sinh sản, bị đẩy xuống sau cùng. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe công nhân cần được nhìn như một phần của điều kiện lao động và đời sống gia đình, chứ không phải trách nhiệm cá nhân tách rời.
Đưa thông tin và dịch vụ đến gần nơi làm việc
Hướng hỗ trợ hợp lý là giảm số trở ngại người lao động phải tự vượt qua: cung cấp thông tin sức khỏe đáng tin cậy tại nhà máy, có tư vấn bảo mật và kết nối với cơ sở y tế phù hợp. Thay vì mặc định công nhân có thể tự tìm nơi khám ngoài giờ, cách làm này đưa dịch vụ y tế công nhân đến gần hơn với lịch sống thực tế. Ngày 7/10/2026 tại TP.HCM, Kao Việt Nam khởi xướng dự án “Tăng cường chăm sóc y tế” (Care Within Reach); IOM triển khai cùng Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women). Dự án kéo dài ba năm, triển khai qua bốn bước: Kết nối, Tiếp cận, Đáp ứng và Lồng ghép. Các hoạt động gồm tập huấn, truyền thông đồng đẳng và truyền thông số, giới thiệu dịch vụ bảo mật, nâng cao năng lực cho người sử dụng lao động và thiết lập kênh hỗ trợ tại nhà máy.
Phúc lợi phải đi cùng thay đổi tại nơi làm việc
Thông tin và tư vấn sẽ khó phát huy tác dụng nếu quy định nội bộ vẫn khiến người lao động không thể rời chuyền để đi khám hoặc không có phương án khi trách nhiệm gia đình phát sinh. Doanh nghiệp cần rà soát cách bố trí thời gian, cân nhắc cơ chế thân thiện hơn với người chăm sóc gia đình và tạo kênh hỗ trợ kín đáo. Đó không phải ưu đãi bên lề, mà là điều kiện để nữ công nhân yên tâm làm việc và chủ động phòng bệnh. Chương trình của Kao Việt Nam, IOM và UN Women hướng tới xây dựng bằng chứng, công cụ và mô hình có thể xem xét áp dụng tại các khu công nghiệp khác. Giá trị của sáng kiến vì thế không nên chỉ được đo bằng số buổi truyền thông, mà bằng việc người lao động có thực sự tiếp cận được dịch vụ và có thêm thời gian chăm sóc bản thân hay không. Kết luận cần rõ ràng: muốn bảo vệ sức khỏe lao động nữ, phải điều chỉnh cả đường đến dịch vụ lẫn điều kiện làm việc.
