Gỗ cũ không phải phế liệu nếu biết cách nhìn
Nội thất tái chế từ gỗ tàu cũ là những món đồ được tạo nên từ ván tàu, thuyền đã qua sử dụng, giữ lại dấu vết vật liệu và được chế tác để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hiện đại. Ở Hội An, ông Lê Huỳnh Huyên cùng thợ mộc Kim Bồng biến những tấm ván tưởng đã hết công dụng thành sản phẩm nội, ngoại thất mang dáng vẻ riêng. Cơ sở Hội An Wood của ông đặt tại phường Hội An Đông, Đà Nẵng; từ vỏ tàu, thuyền cũ, nhóm thợ làm ra những món đồ độc đáo có giá trị cao. Đây không chỉ là câu chuyện đổi công năng cho vật liệu, mà còn là cách nhìn khác về vẻ đẹp: thay vì xóa sạch dấu thời gian, người thợ chọn lọc và đưa chúng vào thiết kế. Với dòng sản phẩm ấy, nét không hoàn hảo không phải khuyết điểm cần che giấu, mà là thứ khiến mỗi món đồ khó bị sao chép.
Thiết kế bắt đầu từ từng thớ gỗ
Điểm làm nên nội thất độc bản là người thợ không thể áp một khuôn mẫu lên mọi tấm ván. Gỗ thu hồi có hình dáng, kích thước và mức độ hư hại khác nhau; trước khi chế tác, họ phải kiểm tra, phân loại, gỡ đinh và chi tiết kim loại, làm sạch bề mặt rồi xử lý cong vênh. Gỗ đóng tàu thường gồm những loại bền như lim, sến, kiền kiền, sao; sau thời gian tiếp xúc với nắng, gió và nước biển, chúng có màu sắc, đường vân riêng mà vật liệu mới khó tái tạo. Có dấu đinh được giữ lại, nhưng phần hỏng ảnh hưởng đến độ chắc chắn phải xử lý hoặc bỏ đi. Sau đó, kỹ thuật chọn gỗ, làm mộng, ghép nối và chạm khắc của làng nghề được vận dụng để tạo ra bàn, khung cửa hay vật trang trí. Kinh nghiệm thủ công ở đây không chống lại đổi mới; nó giúp vật liệu cũ trở nên hữu dụng.
Từ việc làm thời dịch đến nhu cầu không trùng lặp
Ý tưởng tận dụng ván tàu thành hình trong thời điểm dịch Covid-19 khiến nhiều thợ mộc Kim Bồng thiếu việc, trong khi tàu gỗ tháo dỡ vẫn là nguồn vật liệu sẵn có. Khởi đầu từ một bài toán sinh kế, mô hình dần tìm được lý do tồn tại rộng hơn: những năm gần đây, khách hàng tìm nhiều hơn các món đồ bền, có vẻ đẹp tự nhiên và không giống nhau, nhất là cho nhà ở, nhà hàng, khách sạn và homestay. Cơ sở hiện thu mua 10–12 tàu gỗ cũ mỗi năm, làm thành hàng nghìn sản phẩm nội, ngoại thất và đồ trang trí. Khoảng 40 lao động tham gia các công đoạn từ tháo dỡ, xử lý gỗ đến bào, dựng khung và chạm khắc. Sức hút của gỗ biển vì thế không chỉ nằm ở vẻ ngoài khác biệt: nó còn nối vật liệu từng gắn với đời sống sông nước với công việc và nhu cầu sử dụng hôm nay.
Giá trị tuần hoàn nằm ở cả chặng đường sử dụng
Tái chế chỉ có ý nghĩa bền vững khi món đồ mới được dùng lâu dài, chứ không dừng ở việc biến gỗ cũ thành một sản phẩm bắt mắt. Ông Huyên nhấn mạnh khả năng bảo trì, sửa chữa là một phần của giá trị tuần hoàn. Cách làm ấy có lợi cho người mua: họ nhận được vật dụng phục vụ sinh hoạt, đồng thời có thể tiếp tục sử dụng và chăm sóc thay vì xem đó là món trang trí chóng lỗi mốt. Cơ sở dự định hoàn thiện quy trình xử lý gỗ và phát triển hoạt động du lịch trải nghiệm để khách tìm hiểu hành trình từ ván tàu đến sản phẩm. Địa phương cũng quan tâm đến việc đưa xưởng thành nơi trưng bày, tham quan và giáo dục cộng đồng. Hướng đi này đáng được ủng hộ, nhưng thành công lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc giữ chất lượng, thiết kế phù hợp không gian sống và bảo đảm mỗi dấu tích cũ đi cùng công năng đáng tin cậy.
