Chuyển đổi tự nguyện là lựa chọn thực tế hơn
Chuyển đổi giao thông xanh là quá trình giảm phát thải từ hoạt động đi lại bằng nhiều giải pháp phù hợp, thay vì buộc mọi người lập tức thay xe đang dùng bằng phương tiện thuần điện. Ngày 5/11, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn 11281/VPCP-CN, truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc về việc hoàn thiện Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải và Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong giao thông vận tải. Chỉ đạo yêu cầu khuyến khích người dân và doanh nghiệp chủ động chuyển đổi theo điều kiện kinh tế, xã hội và hạ tầng, không quy định hoặc tạo cách hiểu về lộ trình bắt buộc dùng xe thuần điện. Đây là cách tiếp cận đúng: chính sách môi trường cần thúc đẩy thay đổi, nhưng không nên biến lựa chọn công nghệ thành gánh nặng đồng loạt cho những người chưa có điều kiện phù hợp.
Bộ Xây dựng được giao phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện dự thảo, tiếp thu ý kiến chỉ đạo tại cuộc họp ngày 2/11 về định hướng phát triển logistics quốc gia và hạ tầng logistics; các dự thảo cần được báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/11. Bối cảnh này khiến sự rõ ràng trong ngôn ngữ chính sách đặc biệt quan trọng. Khi xe máy xăng vẫn là phương tiện đi lại chủ yếu của hàng chục triệu người, người dân cần biết đâu là khuyến khích, đâu là yêu cầu áp dụng thực tế.
Trước khi đổi xe, hãy tính từ nhu cầu hằng ngày
Quyết định chuyển sang xe điện nên bắt đầu từ lịch trình đi lại của từng người, không phải từ sức ép chạy theo xu hướng. Giá mua, chi phí vận hành, quãng đường, tần suất sử dụng và khả năng sạc đều ảnh hưởng đến lựa chọn. Người đi làm gần nhà, có thể sạc ổn định qua đêm sẽ có bài toán khác với người chạy xe liên tục để giao hàng, đưa đón con hoặc đi công tác xa. Nếu chiếc xe hiện tại còn hoạt động tốt, đổi sớm cũng cần được cân nhắc để tránh tạo thêm chi phí và lãng phí tài nguyên.
Hạ tầng sạc xe điện là điều kiện thiết yếu, không phải tiện ích phụ. Người ở chung cư hoặc nhà trọ có thể không có chỗ sạc riêng; trạm sạc, điểm đổi pin và thời gian nạp năng lượng cũng chưa thuận tiện ở mọi khu vực. Với người thường xuyên đi xa hoặc cần xe dùng liên tục trong ngày, khả năng tiếp cận trạm và thời gian chờ có thể quyết định xe điện có đáp ứng được công việc hay không. Vì vậy, người mua nên kiểm tra nơi ở, nơi làm việc và các tuyến đường thường đi trước khi lựa chọn, thay vì chỉ so sánh công nghệ trên giấy.
Khi điều kiện sạc chưa đáp ứng, tiếp tục dùng xe xăng phù hợp nhu cầu hoặc cân nhắc mẫu xe đời mới là lựa chọn hợp lý. Một người sử dụng xe tại chung cư cho biết nơi ở không gần trạm đổi pin, còn gia đình không thuận tiện sạc xe tại nhà. Trải nghiệm ấy cho thấy chính sách tự nguyện có giá trị thiết thực: mỗi gia đình có thể tính thời điểm đổi xe dựa trên hoàn cảnh của mình.
Giao thông xanh không chỉ có xe thuần điện
Đặt xe điện làm con đường duy nhất để giảm phát thải sẽ bỏ qua những giải pháp có thể triển khai ngay. Xe tiết kiệm năng lượng, xe hybrid, bảo dưỡng đúng định kỳ và duy trì áp suất lốp phù hợp đều có thể giúp giảm nhiên liệu tiêu hao và khí thải trong quá trình vận hành. Phát triển giao thông công cộng, cải thiện hạ tầng, khuyến khích phương tiện tiêu hao nhiên liệu thấp và kiểm soát xe phát thải cao cũng cần được thực hiện đồng bộ. Cách làm này công bằng hơn: người có điều kiện chuyển xe có thể chọn phương tiện phát thải thấp, trong khi người chưa thể đổi vẫn có hướng giảm tác động môi trường.
Tự nguyện không có nghĩa là đứng ngoài trách nhiệm giảm ô nhiễm. Dự thảo định hướng vùng phát thải thấp, cùng các chính sách ưu đãi và hỗ trợ cho phương tiện công cộng, phương tiện dùng năng lượng tái tạo hoặc có mức tiêu hao, phát thải thấp. Theo quyết định được nêu trong tài liệu, từ ngày 1/7/2027, xe mô tô và xe gắn máy tham gia giao thông tại Hà Nội, TP.HCM sẽ bắt đầu được kiểm định khí thải. Đây là ví dụ cho thấy chính sách có thể kiểm soát nguồn phát thải và tạo động lực nâng cấp phương tiện mà không áp đặt tất cả chủ xe phải chuyển sang điện cùng lúc.
Kết luận, người dùng nên chọn phương tiện theo khả năng tài chính, hành trình thường ngày và hạ tầng tại nơi sinh sống; cơ quan quản lý cần mở rộng lựa chọn sạch hơn, nâng chất lượng giao thông công cộng và xử lý xe phát thải cao. Chuyển đổi giao thông xanh sẽ bền vững hơn khi người dân có đủ điều kiện để tự thấy việc đổi xe là hợp lý, thay vì bị thúc ép bởi một mốc thời gian không phù hợp.
