Khuyến khích chuyển đổi, không ép buộc
Chuyển đổi xe điện là quá trình khuyến khích người dân và doanh nghiệp lựa chọn phương tiện ít phát thải hơn theo khả năng và điều kiện hạ tầng, thay vì buộc mọi chủ xe phải đổi phương tiện trong một thời hạn áp dụng chung. Ngày 5/11/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc về việc hoàn thiện Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải và Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông. Thông điệp đáng chú ý là không quy định, cũng không đưa vào dự thảo nội dung có thể bị hiểu thành lộ trình bắt buộc chuyển sang phương tiện thuần điện, nhất là xe cơ giới đường bộ. Đây là ranh giới chính sách cần được giữ rõ: mục tiêu giảm phát thải không thể trở thành nghĩa vụ đổi xe nếu người dân chưa có lựa chọn phù hợp. Khuyến khích chỉ có ý nghĩa khi đi kèm điều kiện thực tế, chứ không phải mệnh lệnh được gọi bằng tên khác.
Bộ Xây dựng phải biến chủ trương thành kế hoạch khả thi
Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự thảo Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, định hướng đến năm 2050, cùng chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh và giảm phát thải khí nhà kính. Bộ cũng phải tiếp thu, giải trình ý kiến của các thành viên Chính phủ, bảo đảm các dự thảo không trùng lặp với chiến lược phát triển ngành logistics, rồi báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/11/2026. Việc cần làm không chỉ là viết mục tiêu xanh cho đủ, mà phải thiết kế giải pháp đồng bộ để người dân và doanh nghiệp chủ động chuyển đổi theo điều kiện kinh tế - xã hội, năng lực hạ tầng và nhu cầu thực tế. Chính sách xe điện vì vậy nên hỗ trợ nhiều lựa chọn: giao thông công cộng, phương tiện dùng năng lượng tái tạo và phương tiện tiêu hao nhiên liệu thấp, phát thải thấp hoặc không phát thải. Lộ trình thuyết phục phải khả thi trước khi được mở rộng.
Hà Nội chuẩn bị hạ tầng trước khi kiểm soát phát thải
Chủ trương không ép buộc không đồng nghĩa với trì hoãn hành động. Hà Nội đang thúc đẩy phát triển trạm sạc xe điện, tủ đổi pin, điểm trông giữ phương tiện và kết nối với giao thông công cộng để chuẩn bị kiểm soát phát thải từ năm 2027, trước mắt gắn với đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1. Thành phố yêu cầu rà soát, mở rộng điểm gửi xe và bố trí thêm điểm trung chuyển, giúp người dân có thể kết hợp phương tiện cá nhân với vận tải công cộng khi vào nội đô. Mạng lưới sạc đang được mở rộng bởi nhiều hãng xe, doanh nghiệp năng lượng và nhà sản xuất; Grab cũng cam kết hỗ trợ phát triển hơn 6.000 cổng sạc. Những con số và dự án ấy cho thấy hạ tầng đang đi lên, nhưng không tự động chứng minh mọi khu vực hay mọi nhóm người đã sẵn sàng đổi xe. Phương án đi lại thay thế, khả năng tiếp cận điểm sạc và thông tin rõ ràng phải theo kịp quy định.
Kiểm soát theo mức phát thải, bảo đảm người dân có lựa chọn
Hướng đi hợp lý là kiểm soát tác động gây ô nhiễm theo lộ trình minh bạch, thay vì mặc định xe điện là con đường duy nhất. Dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường đề xuất lập vùng phát thải thấp theo lộ trình phù hợp, ưu tiên kiểm soát phương tiện phát thải cao và dùng nhiên liệu hóa thạch; đồng thời dự kiến có chính sách ưu đãi, hỗ trợ phương tiện công cộng và phương tiện phát thải thấp hoặc không phát thải. Cách tiếp cận này cần được triển khai cùng cơ chế hỗ trợ thiết thực và hạ tầng đủ dùng, để người có thu nhập hay nhu cầu đi lại khác nhau không bị đẩy vào thế phải mua phương tiện mới. Hà Nội đã xác định các bước chuẩn bị cho vùng phát thải thấp từ năm 2027, nhưng hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chất lượng kết nối giao thông công cộng, độ phủ trạm sạc và cách hạn chế ảnh hưởng tới sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh. Chuyển đổi xanh bền vững phải mở rộng lựa chọn sạch hơn, không thu hẹp quyền lựa chọn trước khi điều kiện đã sẵn sàng.
Kết luận, chỉ đạo của Phó Thủ tướng đặt đúng nguyên tắc cho chính sách xe điện: khuyến khích có lộ trình, không áp đặt chuyển đổi thuần điện. Bộ Xây dựng cần đưa nguyên tắc ấy vào các kế hoạch cụ thể, còn địa phương phải chuẩn bị hạ tầng và giao thông thay thế trước khi siết kiểm soát phát thải. Nếu người dân có phương án đi lại thuận tiện và doanh nghiệp có thời gian thích ứng, mục tiêu xanh sẽ có cơ hội nhận được sự đồng thuận thay vì chỉ tồn tại trên giấy.
