Đào tạo cần theo sát những thay đổi của nghề
Đào tạo báo chí là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh nghề nghiệp để người làm báo có thể tạo ra, kiểm chứng và truyền tải thông tin có trách nhiệm trong môi trường truyền thông luôn biến đổi. Vì thế, chất lượng đào tạo không thể chỉ đo bằng nội dung chương trình, mà còn ở khả năng giúp học viên xử lý đúng những tình huống họ gặp tại tòa soạn và ngoài hiện trường. Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí thuộc Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí đáp ứng yêu cầu thực tiễn”, mở đầu chuỗi diễn đàn chuyên sâu tại ba miền Bắc – Trung – Nam. Chuỗi tọa đàm nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện nhu cầu và đề xuất cách đổi mới đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh. Đây là hướng đi đáng chú ý: chương trình chỉ có ý nghĩa khi bắt đầu từ những khoảng trống năng lực mà người làm báo và cơ quan báo chí đang thực sự đối mặt.
Công nghệ mới đòi hỏi kỹ năng, không chỉ tốc độ
Công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đang làm đổi khác cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về tư duy, năng lực và bản lĩnh nghề nghiệp. Theo Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng, nhiều cơ quan báo chí địa phương thiếu người làm chủ công nghệ; phóng viên còn lúng túng khi khai thác dữ liệu số và ứng phó với tin giả, trong khi áp lực tốc độ có thể lấn át chiều sâu tác phẩm. Vì vậy, bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí không nên dừng ở việc giới thiệu công cụ mới. Người học cần được thực hành kiểm chứng dữ liệu, nhận diện thông tin sai lệch và lựa chọn cách kể chuyện phù hợp với từng nền tảng. Tọa đàm tập trung vào yêu cầu nhân lực trong kỷ nguyên số và AI, đổi mới phương pháp đào tạo thực chiến, cùng cơ chế liên kết giữa trung tâm bồi dưỡng, tòa soạn và tổ chức Hội. Ba hướng này cần đi cùng nhau nếu muốn biến kiến thức công nghệ thành năng lực tác nghiệp có trách nhiệm.
Luật và kỹ năng cung cấp thông tin cần đi cùng nhau
Đào tạo người làm báo chỉ là một phần của bài toán; chất lượng thông tin còn phụ thuộc vào cách cơ quan và người phát ngôn phối hợp với báo chí. Tại Lâm Đồng, hoạt động tập huấn về triển khai Luật Báo chí và kỹ năng cung cấp thông tin cho báo chí giúp cán bộ cập nhật quy định, đồng thời trao đổi cách giao tiếp với phóng viên, soạn thông cáo, tổ chức họp báo và chủ động xử lý thông tin, nhất là với vấn đề phức tạp hoặc được công chúng quan tâm. Những nội dung này thiết thực vì thông tin chậm, thiếu nhất quán hoặc không đúng thẩm quyền dễ làm giảm hiệu quả truyền thông chính sách. Tập huấn hướng đến việc bảo đảm thông tin kịp thời, chính xác, thống nhất và đúng quy định; qua đó tăng phối hợp giữa cơ quan nhà nước với báo chí, cải thiện tính chủ động, minh bạch và hiệu quả truyền thông chính sách tại địa phương. Kỹ năng cung cấp thông tin vì thế không phải phần việc phụ, mà là năng lực cần được rèn luyện song song với nghiệp vụ báo chí.
Từ tọa đàm đến chương trình bồi dưỡng thực chất
Các hoạt động đào tạo chỉ tạo chuyển biến khi phản hồi từ người làm nghề được chuyển thành chương trình, tài liệu và phương pháp học sát nhu cầu tác nghiệp. Kết quả tọa đàm sẽ là cơ sở để Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí tiếp tục hoàn thiện nội dung bồi dưỡng theo hướng thiết thực, hiệu quả; chuỗi diễn đàn toàn quốc cũng mở cơ hội lắng nghe đặc thù của từng địa bàn và loại hình cơ quan báo chí. Một hướng triển khai hợp lý là gắn bài học với tình huống thật: xử lý dữ liệu, xác minh tin, ứng dụng công nghệ có kiểm soát và phối hợp cung cấp thông tin đúng luật. Tập huấn tại Lâm Đồng cho thấy cập nhật pháp luật và rèn kỹ năng có thể hỗ trợ cán bộ, người phát ngôn và người làm báo trong công việc thường ngày. Kết luận cần rõ ràng: đào tạo báo chí phải được xem là quá trình liên tục, gắn trách nhiệm nghề nghiệp với năng lực thực hành. Chỉ khi làm được điều đó, đội ngũ báo chí mới có thể giữ chiều sâu, độ tin cậy và bản lĩnh trong môi trường truyền thông nhiều sức ép.
