Dấu mốc của truyền thống Quốc học
Quốc Tử Giám là trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, được thành lập năm 1076 và gắn với truyền thống đào tạo, bồi dưỡng nhân tài của đất nước. Năm 2026 đánh dấu 950 năm Quốc Tử Giám, một cột mốc không chỉ để nhắc lại lịch sử mà còn đặt ra câu hỏi thiết thực: làm sao để di sản tiếp tục có ý nghĩa với người học hôm nay? Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm từ ngày 5 đến ngày 15/11/2026 tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám và một số không gian văn hóa của Thủ đô. Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô lễ nghi đơn thuần, mà ở cách chương trình kết hợp văn hóa, nghệ thuật, triển lãm, trải nghiệm di sản và học thuật. Cách tiếp cận ấy giúp di sản Quốc Tử Giám hiện diện như một phần của đời sống, thay vì chỉ là câu chuyện trong sách.
Trải nghiệm để lịch sử thành điều gần gũi
Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm Quốc Tử Giám, trải nghiệm Passport “Hành trình Quốc học – Dấu ấn tri thức” diễn ra từ 8 giờ ngày 5 đến ngày 12/11/2026 tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Lấy cảm hứng từ hành trình học tập của các Giám sinh xưa, chương trình mời khách tham quan khám phá di tích qua các nhiệm vụ và điểm tương tác. Đây là lựa chọn hợp lý: người tham gia không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn chủ động tìm hiểu ý nghĩa của từng không gian. Các hoạt động dành cho học sinh, sinh viên mở rộng cách tiếp cận ấy bằng cuộc thi tìm hiểu di tích, vẽ tranh “Di sản trong mắt em”, thiết kế trang phục lấy cảm hứng từ khoa cử, phim ngắn “Hiền tài hôm nay” và tuần phim “Hiền tài và hào khí Thăng Long”. Với người trẻ, sáng tạo và trải nghiệm có thể làm lịch sử dễ nhớ hơn một bài thuyết minh đơn chiều.
Nghệ thuật, triển lãm và dấu ấn học thuật
Các chương trình văn hóa, nghệ thuật và triển lãm mở rộng câu chuyện Quốc Tử Giám qua nhiều lăng kính, từ lịch sử khoa bảng đến cách diễn giải bằng nghệ thuật đương đại. Những trưng bày như “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật”, “Ngàn năm di sản” và “Sắc Tâm” giúp công chúng tiếp cận các lớp giá trị khác nhau của di tích. Nội dung còn giới thiệu danh nhân khoa bảng và hệ thống 82 bia Tiến sĩ, Di sản tư liệu thế giới. Song song với trải nghiệm trực tiếp, hội thảo khoa học tập trung làm rõ đóng góp của Quốc Tử Giám đối với lịch sử giáo dục Việt Nam, khoa cử và văn hóa, đồng thời nhận diện những giá trị của đạo học, hiếu học và trọng dụng hiền tài. Những cuộc trao đổi này quan trọng vì giúp truyền thống được diễn giải thành câu hỏi cho hiện tại: giáo dục hôm nay có thể kế thừa tinh thần học tập và trách nhiệm với cộng đồng ra sao?
Từ ký ức lịch sử đến giáo dục hôm nay
Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám – Quốc học Việt Nam” là điểm hội tụ của chuỗi chương trình, diễn ra lúc 19 giờ 30 ngày 14/11/2026 tại Sân Thái Học, với chủ đề “Tinh hoa đạo học”. Bên cạnh sự kiện này, hợp tác quốc tế được chú trọng nhằm đưa hình ảnh Quốc Tử Giám và truyền thống Quốc học Việt Nam đến gần hơn với bạn bè thế giới. Công tác số hóa các công trình kiến trúc, hiện vật cũng hướng đến hỗ trợ quản lý, bảo tồn và phát huy di sản. Những hướng đi ấy cho thấy kỷ niệm 950 năm không nên dừng ở hoài niệm. Giá trị của dấu mốc nằm ở khả năng kết nối nghiên cứu, trải nghiệm và giáo dục, để tinh thần hiếu học không chỉ được tôn vinh mà còn được thực hành. Khi di sản khơi gợi tò mò và khuyến khích học hỏi, lịch sử giáo dục Việt Nam trở thành nguồn lực cho hiện tại. Đó là cách thiết thực để quá khứ tiếp tục góp phần nuôi dưỡng hiền tài.
