Dấu mốc lịch sử cần được tiếp nối
950 năm Quốc Tử Giám là dấu mốc kỷ niệm ngôi trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, được thành lập năm 1076 dưới triều vua Lý Nhân Tông và gắn với lịch sử giáo dục, khoa cử, đào tạo nhân tài của dân tộc. Quốc Tử Giám không chỉ thuộc về quá khứ: giá trị của nơi đây nằm ở cách tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài tiếp tục hiện diện trong xã hội hôm nay. Tại họp báo ở Hà Nội chiều 2/11, định hướng chuỗi sự kiện được giới thiệu như một nhịp cầu giữa di sản nghìn năm và khát vọng phát triển hiện đại. Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài nhấn mạnh việc kỷ niệm cần vượt khỏi hồi tưởng, để khơi dậy tinh thần học tập, sáng tạo, cống hiến và phát hiện nhân tài.
Mười một hoạt động, nhiều cách tiếp cận di sản
Chuỗi hoạt động kỷ niệm gồm 11 nội dung, diễn ra từ ngày 5 đến 15/11/2026 tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám và một số không gian văn hóa tiêu biểu của Thủ đô. Điểm đáng chú ý là chương trình không bó hẹp di sản trong nghi lễ hay trưng bày: nghiên cứu khoa học, bảo tồn, giáo dục truyền thống và sáng tạo nghệ thuật đương đại được đặt cạnh nhau. Hội thảo khoa học cấp quốc gia ngày 12/11 sẽ xem xét vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục, khoa cử và văn hóa Việt Nam. Các trải nghiệm như “Hành trình Quốc học - Dấu ấn tri thức”, triển lãm chuyên đề và chương trình nghệ thuật “950 năm Quốc Tử Giám - Minh triết khai văn, mở trí, hội tụ hiền tài” giúp công chúng gặp lịch sử qua nhiều hình thức, thay vì chỉ đọc về lịch sử.
Cao điểm là Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam”, dự kiến diễn ra lúc 19h30 ngày 14/11/2026 tại Sân Thái Học. Việc xác định rõ thời gian, địa điểm và nội dung tạo cơ hội để lễ kỷ niệm trở thành điểm hội tụ của cả chuỗi, chứ không phải một sự kiện tách rời.
Để người trẻ trở thành một phần của câu chuyện
Di sản Quốc học chỉ có sức sống khi thế hệ mới được mời gọi tham gia, không chỉ đứng ngoài quan sát. Các hoạt động dành cho học sinh, sinh viên gồm cuộc thi tìm hiểu về Văn Miếu - Quốc Tử Giám, vẽ tranh “Di sản trong mắt em”, thiết kế trang phục lấy cảm hứng từ khoa cử, cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay” và Tuần phim “Hiền tài và hào khí Thăng Long”. Những sân chơi này chuyển kiến thức lịch sử thành trải nghiệm sáng tạo, giúp người trẻ tự tìm cách kể lại di sản bằng ngôn ngữ của mình. Cùng với đó, triển lãm về lịch sử Quốc Tử Giám, truyền thống khoa bảng, các danh nhân và 82 bia Tiến sĩ — Di sản tư liệu thế giới — mở rộng cơ hội tìm hiểu cho công chúng. Đây là hướng đi thuyết phục: tôn vinh quá khứ nhưng vẫn trao cho người trẻ vai trò chủ động trong việc tiếp nối.
Di sản sống trong giáo dục và khát vọng phát triển
Lịch sử Quốc Tử Giám nhắc rằng tri thức từng được xem là nền tảng của quốc gia; điều quan trọng là biến nhận thức ấy thành động lực cho giáo dục, khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay. Chuỗi kỷ niệm kết hợp hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học và hợp tác quốc tế, đồng thời đặt bảo tồn di sản bên cạnh đổi mới cách giới thiệu. Kế hoạch số hóa công trình, hiện vật và phát triển trải nghiệm ứng dụng công nghệ cho thấy di sản có thể được gìn giữ bằng phương thức mới, đồng thời giúp công chúng, nhất là người trẻ và du khách quốc tế, tiếp cận lịch sử trực quan hơn. Tuy vậy, giá trị của công nghệ hay sự kiện không nằm ở hình thức riêng lẻ, mà ở khả năng khơi gợi sự quan tâm lâu dài. 950 năm Quốc Tử Giám có ý nghĩa nhất khi truyền thống hiếu học tiếp tục dẫn đường cho tinh thần sáng tạo, trách nhiệm và trọng dụng hiền tài.
