Không chỉ biểu diễn, mà mở lối để học sinh tiếp nhận nghệ thuật
Nghệ thuật trong trường học là hoạt động giúp học sinh phổ thông thưởng thức, tìm hiểu và trải nghiệm các loại hình nghệ thuật qua tác phẩm, giao lưu và tương tác với người làm nghề. TP.HCM dự kiến thí điểm chương trình này trong năm học 2026–2027, tập trung vào nghệ thuật truyền thống, kịch và điện ảnh. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, bởi một buổi diễn đơn lẻ khó tạo được mối gắn bó lâu dài nếu học sinh không có cơ hội đặt câu hỏi, hiểu bối cảnh và tự mình tham gia. Kế hoạch của thành phố đặt mục tiêu để 100% cơ sở giáo dục phổ thông thuộc phạm vi quản lý tổ chức cho học sinh tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật trong mỗi năm học. Mục tiêu ấy biến nghệ thuật từ phần trình diễn bên lề thành một trải nghiệm học đường có chủ đích.
UBND TP.HCM ban hành kế hoạch thí điểm để đánh giá tính khả thi, hiệu quả và khả năng nhân rộng mô hình, đồng thời lấy kết quả thực tế làm cơ sở hoàn thiện Đề án Phát triển Nghệ thuật học đường giai đoạn 2026–2035. Cách làm này hợp lý: thử nghiệm trước giúp thành phố nhận ra hoạt động nào phù hợp với từng cấp học, thay vì áp dụng một khuôn mẫu cho mọi lứa tuổi.
Di sản, sân khấu và điện ảnh cần được đưa đến gần đời sống học đường
Danh mục thí điểm kết hợp hát bội, cải lương, đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc với kịch và điện ảnh. Sự kết hợp này có giá trị hơn một chương trình chỉ giới thiệu di sản: nghệ thuật truyền thống giúp học sinh tiếp xúc với vốn văn hóa của địa phương và đất nước, còn kịch, phim mở thêm những lối tiếp cận quen thuộc với đời sống đương đại. Muốn nuôi dưỡng khán giả trẻ, nhà trường không nên yêu cầu các em yêu thích một loại hình theo ý người lớn; cần tạo cơ hội để các em quan sát, đặt câu hỏi và tự hình thành cảm nhận.
Theo kế hoạch, nội dung sẽ được thiết kế theo từng cấp học, kết hợp xem tác phẩm, tìm hiểu về nghệ thuật và gặp gỡ nghệ sĩ, nghệ nhân; hoạt động có thể diễn ra tại trường hoặc ở thiết chế văn hóa phù hợp. Tổ chức linh hoạt như vậy giúp trải nghiệm gắn với lịch học thay vì trở thành một chuyến đi rời rạc. Với điện ảnh, chẳng hạn, buổi xem phim có thể đi kèm trao đổi về cách kể chuyện; với cải lương hay hát bội, phần giới thiệu vai diễn, âm nhạc và hóa trang có thể giúp học sinh hiểu điều mình vừa xem.
Lợi ích không chỉ nằm ở kiến thức về một vở diễn hay bộ phim. Khi được thưởng thức và trải nghiệm, học sinh có điều kiện rèn cảm thụ thẩm mỹ, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách và ý thức gìn giữ di sản; về lâu dài, đó cũng là cách hình thành công chúng nghệ thuật cho tương lai.
Bồi dưỡng nghệ sĩ là mắt xích quyết định
Đưa nghệ sĩ đến trường là chưa đủ; họ còn cần biết cách biến kiến thức chuyên môn thành nội dung học sinh có thể hiểu và nhớ. Ngày 30.10.2026, tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM khai mạc khóa tập huấn phương pháp truyền thụ nghệ thuật trong học đường, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo. Khóa học diễn ra trong ba ngày, từ 30.10 đến 1.11.2026. Đây là bước chuẩn bị trực tiếp cho kế hoạch thí điểm trong năm học 2026–2027, chứ không phải hoạt động tách rời.
Nội dung tập huấn trang bị cho nghệ sĩ, nghệ nhân và người làm văn hóa kiến thức về tâm lý, khả năng tập trung và mức độ tiếp nhận nghệ thuật theo lứa tuổi; đồng thời rèn kỹ năng đặt câu hỏi, kể chuyện, dẫn dắt, giao lưu và tổ chức tương tác. Chương trình còn có các chuyên đề về giáo dục điện ảnh, thiết kế nội dung phù hợp học sinh và thực hành xây dựng kịch bản hoạt động nghệ thuật học đường. Đây là nền tảng thiết yếu của giáo dục nghệ thuật: cách giới thiệu một tác phẩm cho học sinh tiểu học không thể giống cách trao đổi với học sinh trung học.
TP.HCM có hệ thống nhà hát, đơn vị nghệ thuật và đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia đông đảo; nguồn lực ấy chỉ phát huy hết tác dụng khi phối hợp được với nhà trường và được chuẩn bị về phương pháp. Nếu hoạt động chỉ chú trọng phần trình diễn, học sinh dễ trở thành khán giả thụ động. Ngược lại, khi nghệ sĩ biết điều chỉnh cách truyền đạt, mời các em trao đổi và kết nối tác phẩm với trải nghiệm học đường, buổi gặp gỡ có thể khơi gợi sự tò mò kéo dài sau giờ học.
Thước đo thành công là trải nghiệm có thể tiếp nối
Thí điểm chỉ có ý nghĩa nếu thành phố lắng nghe phản hồi và điều chỉnh chương trình, thay vì xem số buổi biểu diễn là thước đo duy nhất. Kế hoạch yêu cầu khảo sát, tuyên truyền và đánh giá hiệu quả; hoạt động phải phù hợp với kế hoạch giáo dục, không ảnh hưởng thời gian học chính khóa, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội hóa. Những điều kiện này cho thấy nghệ thuật học đường cần được tổ chức như một phần bổ trợ có tính toán, không phải gánh nặng thêm vào thời khóa biểu.
Thành phố nên nhìn vào mức độ học sinh tham gia, khả năng hiểu nội dung và mong muốn tìm hiểu tiếp sau hoạt động. Một buổi giao lưu tốt có thể khiến các em tìm đến nhà hát, xem thêm một bộ phim có giá trị hoặc hỏi người thân về loại hình nghệ thuật từng được giới thiệu. Nếu trải nghiệm ấy được lặp lại phù hợp qua từng năm học, học sinh sẽ không chỉ biết tên di sản mà còn có cơ hội hình thành mối quan hệ riêng với nó.
Kết luận, kế hoạch thí điểm có hướng đi đúng khi đặt nghệ thuật truyền thống, kịch và điện ảnh bên cạnh đào tạo người truyền đạt. Thành công sẽ không đến từ việc đưa sân khấu vào trường một lần, mà từ sự kết hợp bền bỉ giữa tác phẩm, trải nghiệm, tương tác và phản hồi. Đó mới là cách biến nghệ thuật trong trường học thành nền tảng nuôi dưỡng khán giả trẻ.
